કૂકરમાં કેટલી સીટી?Pressure cooker guide

આ પાનું શા માટે

કૂકરની મુશ્કેલી એક જ છે — અંદર શું થાય છે એ દેખાતું નથી. રાજમા મૂક્યા, આઠ સીટી સાંભળી, ખોલ્યું તો દાણા હજી કઠણ. બીજી વાર બે સીટી વધારે કરી તો આખા ભાંગી ગયા. ખીચડી ઢીલી થાય, દાળ કોરી રહી જાય, અને દર વખતનો સુધારો અટકળથી થાય. દરેક વસ્તુ માટે ચાર વાત બરાબર જોઈએ — કેટલું પલાળવું, પાણી કેટલું, સીટી કેટલી અને પહેલી સીટી પછી તાપનું શું કરવું. એ ચારે યાદશક્તિ પર છોડવા જેવી વાત નથી. આ પાનું ચોવીસેક રોજની વસ્તુઓ માટે ચારે આંકડા એક સાથે આપે છે.

કેવી રીતે વાપરવું

• સીટી ચોક્કસ માપ નથી, અંદાજ છે. જૂના ભારે કૂકરની એક સીટી નવા હલકા કૂકરની એક સીટી કરતાં વધારે રંધાવે છે. અહીંના આંકડાથી શરૂ કરો, પછી તમારા કૂકર પ્રમાણે એક સીટી વધારી કે ઘટાડી લો.
• પહેલી સીટી પછી તાપ ધીમો કરવો — એ વાત સીટીની સંખ્યા જેટલી જ અગત્યની છે. મોટા તાપે સીટી જલદી જલદી વાગે છે, રંધાય ઓછું, અને પાણી વરાળ થઈને ઊડી જાય.
• કૂકર બે તૃતીયાંશથી વધારે ન ભરવું. દાળ અને કઠોળ ઉપર ફીણ આવે છે અને એ ફીણ વરાળની નળીમાં ભરાય તો સીટી વાગવાની જ બંધ થાય. દાળમાં એક ચમચી તેલ કે ઘી નાખવાથી ફીણ ઘણું ઓછું થાય છે.
• પલાળેલું પાણી કાઢી નાખીને નવું નાખવું, અને પાણીનું પ્રમાણ સૂકા માપ પ્રમાણે ગણવું. પલાળેલા રાજમા કે ચણા જાતે ફૂલીને બમણા થયા હોય છે, એટલે ફૂલેલા જથ્થા સામે પાણી માપશો તો વધારે પડી જશે.
• દબાણ જાતે ઉતરવા દેવું. ઉતાવળમાં વજન ઊંચકીને વરાળ કાઢો તો દાળ-ભાત બહાર ઊડે અને દાણા તૂટે. ઊંધિયાનાં શાકભાજી એમાં અપવાદ છે — એમાં વરાળ તરત કાઢવી પડે, નહીં તો શાક ચીમળાઈ જાય.

તમારા કૂકરની સીટી માપી લેવી

સીટીની સંખ્યા કૂકર પ્રમાણે બદલાય છે, અને એમાં કોઈ એક આંકડો સાચો નથી. જૂનાં જાડાં તળિયાંવાળાં અને ભારે વજનવાળાં કૂકર દબાણ ધીમે છોડે છે, એટલે બે સીટી વચ્ચેનો ગાળો લાંબો અને રંધાવું વધારે. નવાં હલકાં કૂકરની સીટી જલદી જલદી વાગે છે, અને કેટલાંક મોડેલ તો સતત વરાળ છોડતાં રહે છે. એટલે એક વાર પોતાનું માપ કાઢી લેવું: એક કપ તુવેરની દાળ અહીંના આંકડા પ્રમાણે ચડાવો અને જુઓ. કઠણ રહે તો આવતી વાર એક સીટી વધારો, ભાંગી જાય તો એક ઘટાડો. વધારે સારો રસ્તો એ કે પહેલી સીટી પછી ઘડિયાળ જોઈને મિનિટ ગણવી અને એ મિનિટ નોંધી રાખવી.

પલાળવું ફક્ત સમય બચાવવા માટે નથી

પલાળવાનો મોટો ફાયદો એ છે કે દાણો અંદર સુધી સરખો ભીંજાય. પલાળ્યા વગરનું કઠોળ બહારથી ઓગળવા લાગે અને વચ્ચેથી કઠણ રહે, એટલે બહાર નરમ અને અંદર કાચું — અને એ સુધારવા વધારે સીટી કરીએ ત્યારે આખા દાણા ભાંગી જાય. પલાળેલા દાણા સરખા રંધાય, આખા રહે, ઓછું પાણી અને ઓછો તાપ માગે. બીજો ફાયદો આંખે દેખાય એવો છે: પલાળતી વખતે કાંકરા નીચે બેસે છે અને બગડેલા-પોલા દાણા ઉપર તરે છે, એટલે એ વીણી લેવાય. ઉનાળામાં પાણી જલદી ખાટું થાય, એટલે પલાળેલું ફ્રિજમાં મૂકવું કે વચ્ચે એક વાર પાણી બદલવું.

કૂકર વાપરવાની ટેવો જે ખરેખર ગણાય

દબાણ હોય ત્યારે કૂકર ખોલવાની કોશિશ કદી કરવી નહીં. વજન ઊતરી ન જાય ત્યાં સુધી ઢાંકણ ફેરવવું નહીં, અને ઉતાવળ હોય તો કૂકર નળ નીચે નહીં, બાજુ પર મૂકીને શાંતિથી ઊતરવા દેવું. દાળ કે ખીચડી ઉતાર્યા પછી વરાળની નળી અને વજન પાણીથી ધોઈ નાખવાં — એમાં ભરાયેલું ફીણ સૂકાઈને જામી જાય તો આવતી વાર દબાણ છૂટવાનો રસ્તો બંધ રહે. રબરની રિંગ વપરાતાં કડક થાય છે અને ઢીલી પડે છે; ઢાંકણની કિનારીમાંથી વરાળ નીકળવા લાગે કે રિંગમાં ચીરા દેખાય તો બદલાવી નાખવી. અને સેફ્ટી પ્લગ કદી કાઢીને રાખવો નહીં.

પાણીનું પ્રમાણ કૂકરમાં જુદું હોય છે

ખુલ્લા વાસણમાં ભાત બનાવતી વખતે પાણી વરાળ થઈને ઊડે છે, એટલે વધારે નાખવું પડે. કૂકર બંધ રહે છે અને વરાળ અંદર જ રહે છે, એટલે એ જ ભાત ઓછા પાણીમાં થાય. એટલે અહીં ચોખા માટે એક સામે બે અને બાસમતી માટે એક સામે દોઢ લખ્યું છે — બાસમતી પલાળ્યા પછી પાણી ઓછું માગે છે અને દાણો લાંબો રહે. ખીચડી માટે એક સામે ચાર, કારણ કે એ નરમ અને ઢીલી ખાવાની વાનગી છે. બટાકા, બીટ, મકાઈ જેવી આખી વસ્તુઓમાં પ્રમાણ નહીં, પણ એટલું પાણી જોઈએ કે વસ્તુ ડૂબે અને આખી સીટી સુધી કૂકર કોરું ન પડે.

વારંવાર પૂછાતા સવાલ