ટિફિન પ્લાનરTiffin planner

ઉપરનું પ્લાનર પાંચ દિવસના ડબ્બા એવી રીતે ગોઠવે છે કે એક પણ વાનગી બે વાર ન આવે. પણ ગોઠવણ પાછળનો તર્ક સમજાય તો પ્લાનર બંધ કર્યા પછી પણ કામ ચાલે. અને એ આખો તર્ક એક જ હકીકતમાંથી નીકળે છે — ડબ્બો સવારે સાતે ભરાય છે, બપોરે એક વાગે ખૂલે છે, અને વચ્ચે ફ્રિજ નથી.

ચાર કલાકનો સવાલ

સાતે ભરેલો ડબ્બો એક વાગે ખૂલે ત્યાં સુધી છ કલાક ફ્રિજ વગર રહે છે, અને એમાંનો મોટો ભાગ થેલીની અંદર જાય છે, જ્યાં ઓરડા કરતાં વધારે ગરમ હોય. વચ્ચે કશું ફરી ગરમ થવાનું નથી. એટલે દરેક પસંદગી ખરેખર એક જ સવાલ છે — આ વાનગી છ કલાક પછી, નવશેકી, કેવી લાગશે.

ચાર વસ્તુ પર આ ગાળાની અસર જુદી જુદી પડે છે. રોટલી વરાળ ગુમાવે અને કોરી થાય, સિવાય કે ઉતારતાંવેંત થોડું ઘી લાગ્યું હોય. ભાત સૌથી ગંભીર છે — રાંધેલા ભાત કલાકો સુધી નવશેકા રહે એ ખોરાકી ઝેરનું જાણીતું કારણ છે, એટલે ભાતને થાળીમાં પાથરી ઝડપથી ઠારવો અને પૂરો ઠરે પછી જ ભરવો. દહીં ખાટું થાય અને પાણી છૂટું પડે, ઉનાળામાં બમણી ઝડપે. તળેલું નરમ પડે, કારણ કે અંદરનો ભેજ પડમાં ઊતરે છે.

જે નિયમ મોટા ભાગના કેસ પતાવી દે એ આટલો જ — જેને સારી રહેવા ફ્રિજ જોઈએ કે ભાવવા ગેસ જોઈએ, એ વાનગી ડબ્બામાં ન જાય. પાણી ઓછું, ટકવાનું વધારે.

રોજ નવું વિચારવા કરતાં ગોઠવેલી ફેરબદલી

રાતે નવ વાગે તકલીફ રેસીપીની નથી. તકલીફ એ છે કે સોમવારે શું મોકલ્યું હતું એ યાદ નથી, બુધવારે એ જ ન જાય એની ખાતરી નથી, અને ગુરુવાર સુધી પહોંચતાં વિચારો ખૂટી જાય છે. રોજ નવેસરથી નક્કી કરવામાં રોજ એટલી જ મહેનત પડે છે, અને આખરે ફરીફરીને એ જ ત્રણ વાનગી આવે છે.

ફેરબદલી બનાવવી હોય તો વાનગીથી નહીં, રીતથી શરૂ કરો. પાંચ દિવસ, પાંચ જુદી રીત: એક વણેલું, એક ભરેલું, એક ભાતનું, એક બાફેલું કે તવા પરનું, અને એક જે આગલા દિવસની તૈયારી પર ચાલે. રીત નક્કી થાય એટલે સવારની મહેનત નક્કી થાય, અને અઠવાડિયું તમારી સવારો પ્રમાણે ગોઠવાય. જે દિવસે સૌથી વહેલું નીકળવાનું હોય એ દિવસે સૌથી સહેલો ડબ્બો રાખો.

પછી બદલાવ ધીમે આવે. પાંચ રીત આખો મહિનો એમ જ રાખો અને સાથે જતી વસ્તુ બદલતા રહો — ચટણી, છૂંદો, પૂરણ, ઉપર ભભરાવવાનું. કોઈ એક રીત કંટાળો આપે ત્યારે એ એક જ બદલો, આખું અઠવાડિયું નહીં.

ભરવાની રીત, જેથી બપોર સુધી ટકે

ગરમ ખાવાનું સ્ટીલના ડબ્બામાં સીલ કરીને થેલીમાં બંધ કરી દો તો બપોર પહેલાં ખાટું થાય. વરાળ ઢાંકણની અંદર બંધાય, પાણી પાછું ખાવા પર ટપકે, અને ડબ્બો જોઈએ એના કરતાં ઘણો વધારે વખત ગરમ રહે. એટલે વરાળ નીકળી જવા દો — ખાવાનું વરાળ છોડતું બંધ થાય પછી જ ઢાંકણ બંધ કરવું.

શું પૂરું ઠારવું અને શું જરા ગરમ ભરાય એ જુદું છે. ભાત, રસાવાળું શાક અને તળેલું પૂરાં ઠરે પછી જ ભરવાં. રોટલી અને પરાઠા વરાળ ગઈ પછી જરા ગરમ હોય તો ચાલે. ભીનું અને સૂકું અલગ ખાનામાં; રસો હોય એ ઢાંકણવાળી વાટકીમાં જ; રોટલી ફોઇલમાં કે સૂકા સુતરાઉ કપડામાં — ભીના કપડામાં કદી નહીં.

ડબ્બો દેખાવમાં સરસ હોવા કરતાં ઢાંકણ ચુસ્ત હોવું વધારે કામનું છે. ખાલી ડબ્બામાં પાણી ભરી, ઢાંકી, સિંક પર ઊંધો કરીને એક વાર તપાસી લો. અને ખાનું છેક સુધી ભરો — અડધું ભરેલું ખાનું થેલીમાં હલે છે.

બાળકનો ડબ્બો અને મોટાનો ડબ્બો

બાળક ડબ્બો એકલું ખાય છે. કોઈ મોટું જોતું નથી, રિસેસ પંદર-વીસ મિનિટની હોય, મિત્રો ઊભા હોય અને ઘણી વાર હાથથી જ ખવાય. એટલે એ પ્રમાણે ભરો — હાથમાં પકડાય એવું, નાના ટુકડામાં કાપેલું, ખોલતાંવેંત ખાઈ શકાય એવું. જે ચમચીથી જ ખવાય એવું હોય એ ઘણી વાર એમ જ પાછું આવે છે.

જથ્થો ધાર્યા કરતાં ઓછો રાખો. એક પરાઠું ચાર ભાગમાં અને સાથે બે ચમચી શાક — ઘણાં બાળકો માટે આખું જમણ એટલું જ હોય છે. ભરચક ડબ્બો કામ જેવો લાગે છે. અને નાનાં બાળકો ખાટું થયેલું ખાવાનું ઓળખતાં નથી, એટલે એમના ડબ્બામાં સૂકું અને ઘટ્ટ રાખવાની વાત વધારે કડક પાળવી.

ભરેલો ડબ્બો પાછો આવે એ નિષ્ફળતા નથી, માહિતી છે. શું પાછું આવ્યું એ નોંધો. કારણ મોટે ભાગે સમય, ઢોળાવાની બીક કે ઠંડું લાગવું હોય છે — વાનગી નહીં.

આગલી રાતે શું થઈ શકે

રાતે ખરેખર આટલું થાય છે: કણક બાંધી, થોડું તેલ લગાવી, ઢાંકીને ફ્રિજમાં મૂકી દેવી; પૂરણ બનાવી ઠારી દેવું; શાક સમારી ડબ્બામાં રાખવું; મસાલો તૈયાર કરવો; સૂકું શાક આખું બનાવી ફ્રિજમાં મૂકવું; બટાકા બાફવા; સિંગ-તલ સેકી લેવા; હાંડવાનું ખીરું ભીંજવવું; અને ડબ્બા ધોઈ, લૂછી, ખુલ્લા સૂકવી તૈયાર રાખવા.

સવારનું શું બાકી રહે — વણવું અને તવા પર ઉતારવું, વઘાર, ફ્રિજમાંથી કાઢેલું બરાબર ઉકાળવું, ભાત, તળવાનું હોય તો તળવું, અને ભરવું. ભરેલો ડબ્બો રાતભર બહાર ન રહે; એ ચાર કલાક ઉપર બીજા દસ ઉમેરવા બરાબર છે.

પંદર મિનિટમાં પતાવવી હોય તો ક્રમ પકડો: પહેલાં તવો ગરમ મૂકો, બાજુમાં શાક ચડાવો, ઉતારતા જાઓ, અને ભરવાનું સૌથી છેલ્લે. ચાળીસ મિનિટ એમાં જાય છે કે રાતે કશું તૈયાર નથી અને સવારે નક્કી કરવાનું પણ બાકી છે.

ડબ્બો એમનો એમ પાછો આવે ત્યારે

પહેલાં તો ઝઘડો નહીં. ચાર વાગે “કેમ ન ખાધું” પૂછવાથી જવાબ નથી મળતો, બહાનું મળે છે. એના બદલે પૂછો કે બદલામાં શું ખાધું — કોઈની પૂરી, કેન્ટીનનું કંઈક, કે કંઈ જ નહીં. એ જવાબમાં અસલ કારણ હોય છે.

પછી એક જ વસ્તુ બદલો, બધું નહીં. જથ્થો ઓછો કરો, ટુકડા નાના કરો, કે એ જ વાનગી જુદા આકારમાં મોકલો — થેપલાં વાળીને રોલ કરી જુઓ. ત્રણ ફેરફાર એકસાથે કરો તો શું કામ લાગ્યું એ ખબર જ નહીં પડે.

અને ખાલી ડબ્બો ખાલી ડબ્બો છે, ભલે અગિયાર વાગ્યાની રિસેસમાં ખાલી થયો હોય. ક્યારે ખાધું એ ગણવા કરતાં ખાધું કે નહીં એ ગણો. ઉપરના પ્લાનરમાં એક દિવસ જ બદલી શકાય છે, એટલે જે ચાર દિવસ ચાલે છે એ રહેવા દો અને પાંચમો ફેરવો.

વારંવાર પૂછાતા સવાલ