સૂકી બટાકાની ભાજીSukhi Bataka ni Bhaji
બાફેલા બટાકાનું સૂકું, હળવું શાક — જીરું, મરચાં અને લીંબુ સિવાય કશું નહીં. ઉપવાસમાં સિંધવ મીઠું વાપરો એટલે ફરાળી થઈ જાય.
સામગ્રી
ખરીદી કે તૈયારી વખતે દરેક સામગ્રી પર ટેપ કરીને નિશાની કરી શકો છો.
- 4 બાફેલા બટાકા, ચોસલાં
- 2 ચમચી ઘી કે તેલ
- 1 ચમચી જીરું, 2 લીલાં મરચાં
- ¼ કપ શેકેલા શીંગદાણાનો ભૂકો
- સિંધવ મીઠું, 1 ચમચી ખાંડ
- લીંબુ અને કોથમીર
બનાવવાની રીત
- ઘીમાં જીરું તતડાવી, મરચાં ઉમેરો.
- બટાકાના ચોસલાં ઉમેરી 4-5 મિનિટ સાંતળો.
- શીંગદાણાનો ભૂકો, મીઠું અને ખાંડ ઉમેરી 2 મિનિટ ભેળવો.
- લીંબુ અને કોથમીર નાખો.
- દહીં, ફરાળી થેપલા કે રોટલી સાથે પીરસો.
ટિપ્સ
- બટાકા ઠંડા હોય તો ચોસલાં તૂટતાં નથી.
- શીંગદાણાનો ભૂકો ઉપવાસમાં પ્રોટીન આપે છે.
સાચવવું અને ફરી ગરમ કરવું
ફ્રિજમાં બે દિવસ રહે છે, પણ બટાકા કોરા અને કઠણ થઈ જાય છે. ફરી ગરમ કરતી વખતે કડાઈમાં એક ચમચી ઘી મૂકી મધ્યમ તાપે બે મિનિટ હલાવવું — માઈક્રોવેવમાં ચોસલાં સૂકાં અને ચીકણાં લાગે છે. શીંગદાણાનો ભૂકો એક દિવસમાં ભેજ ખેંચીને પોચો પડે છે, એટલે ગરમ કરતી વખતે થોડો તાજો ભૂકો ઉમેરવો. લીંબુ પીરસતી વખતે જ નિચોવવું.
શું બદલી શકાય
- ઉપવાસ ન હોય તો સાદું મીઠું ચાલે. સિંધવ મીઠું ફરાળી રીત માટે છે, અને એ થોડું ઓછું ખારું લાગે છે એટલે માપ સહેજ વધારવું પડે છે.
- શીંગદાણાની એલર્જી હોય તો તાજું ખમણેલું કોપરું વાપરો — એ પણ ઉપવાસમાં ચાલે છે. ઉપવાસ ન હોય તો શેકેલા ચણાના લોટની એક ચમચી કે ખાંડેલા કાજુ પણ સારાં લાગે છે.
- ઘી ન વાપરવું હોય તો તેલ ચાલે, પણ આ શાકમાં ઘીની સોડમ સ્વાદનો અડધો ભાગ છે. ફરાળી રીત માટે તો ઘી જ પરંપરાગત છે.
- લીલાં મરચાંને બદલે ચપટી લાલ મરચું ગેસ બંધ કર્યા પછી ભેળવી શકાય. ગરમ ઘીમાં લાલ મરચું નાખતાં દાઝીને કડવું થાય છે.
સાથે શું પીરસવું
ઉપવાસના દિવસની મુખ્ય વાનગી — અગિયારસ, આઠમ, શ્રાવણ કે નવરાત્રિના ઉપવાસમાં. સાથે રાજગરાની પૂરી કે ફરાળી થેપલા, સાદું દહીં અને લીંબુની ચીર. ઉપવાસ ન હોય ત્યારે પણ રોટલી સાથે ઝટપટ શાક તરીકે અને ટિફિનમાં ભરવા માટે સરસ બેસે છે.
આ ભૂલો ટાળો
- બટાકા વધુ બાફવા નહીં. ચાકુ સહેજ અંદર જાય એટલા જ બાફવા — તૂટી પડતો બટાકો ચોસલાં થતો નથી અને તવા પર ભૂકો થઈ જાય છે.
- ગરમ બટાકાને છોલીને ચોસલાં ન કરવા. પૂરા ઠંડા થયા પછી જ છોલવા અને કાપવા, ત્યારે કિનારીઓ સરખી રહે છે.
- શીંગદાણાનો ભૂકો વહેલો નાખીને લાંબો સમય સાંતળવો નહીં. એ દાઝીને કડવો થાય છે — છેલ્લી બે મિનિટમાં જ નાખવો.
- વાસણ ઢાંકવું નહીં. વરાળ અંદર ભરાતાં ચોસલાં પોચાં પડે છે અને સૂકી ભાજી ભીની થઈ જાય છે. ખુલ્લા વાસણમાં જ હલાવવું.
વારંવાર પૂછાતા સવાલ
બટાકાનાં ચોસલાં તૂટી જાય છે, શું કરવું?
બટાકા વધુ બફાયા છે. કૂકરમાં ત્રણ સીટીથી વધુ ન કરવી, કે તપેલીમાં બાફો તો ચાકુ અડધે સુધી જાય એટલે ઉતારી લેવા. બાફ્યા પછી પાણી તરત નિતારી, ખુલ્લા રાખી પૂરા ઠંડા કરવા — ગરમ પાણીમાં પડ્યા રહે તો લચકા થઈ જાય છે.
ઉપવાસમાં આ શાક ચાલે?
આ રીત ફરાળી જ છે — બટાકો, જીરું, લીલાં મરચાં, શીંગદાણા, સિંધવ મીઠું અને ખાંડ. એમાં હળદર, હિંગ કે ધાણાજીરું નાખવું નહીં, કારણ કે ઘણાં ઘરમાં ઉપવાસમાં એ વપરાતાં નથી. તમારા ઘરની રીત પ્રમાણે નક્કી કરવું.
ઉપવાસના આગલા દિવસે બનાવી શકાય?
બટાકા આગલી રાતે બાફી, ઠંડા કરી, ચોસલાં કરીને ફ્રિજમાં ડબ્બામાં રાખી શકાય. શીંગદાણા પણ શેકીને ખાંડી રાખવા. સવારે ઘીમાં જીરું તતડાવી પાંચ મિનિટમાં શાક તૈયાર — આખું શાક આગલા દિવસે બનાવવા કરતાં આ રીત ઘણી સારી.
