હાંડવોHandvo
હાંડવો એટલે દાળ-ચોખાના આથાવાળા ખીરામાં દૂધી અને શાકભાજી ઉમેરીને બનતો, ઉપરથી કડક અને અંદરથી નરમ કેક જેવો નાસ્તો. તલનું પડ જ તેની ખરી મજા છે.
સામગ્રી
ખરીદી કે તૈયારી વખતે દરેક સામગ્રી પર ટેપ કરીને નિશાની કરી શકો છો.
- 2 કપ હાંડવાનો લોટ (અથવા ચોખા-દાળનું આથાવાળું ખીરું)
- 1 કપ છીણેલી દૂધી (પાણી નિચોવેલી)
- ½ કપ ખાટું દહીં
- 1 ચમચી આદુ-મરચાંની પેસ્ટ
- ½ ચમચી હળદર, 1 ચમચી ખાંડ, મીઠું
- 1 ચમચી ઈનો અથવા સોડા
- વઘાર માટે: 3 ચમચી તેલ, રાઈ, તલ, હિંગ, લીમડો
બનાવવાની રીત
- લોટ, દહીં અને પાણી ભેગાં કરી ઘટ્ટ ખીરું બનાવો અને 6-8 કલાક આથો આવવા દો.
- તેમાં દૂધી, આદુ-મરચાં, હળદર, ખાંડ અને મીઠું ઉમેરો.
- નૉન-સ્ટિક પેનમાં તેલ ગરમ કરી રાઈ, તલ, હિંગ અને લીમડાનો વઘાર કરો.
- ખીરામાં ઈનો ઉમેરી હલાવો, અડધો વઘાર ખીરામાં ભેળવો અને બાકીના પર ખીરું રેડો.
- ઢાંકીને ધીમા તાપે 20-25 મિનિટ શેકો, પછી ઉથલાવીને બીજી બાજુ 10-15 મિનિટ શેકો.
- ઉપરનું પડ કડક અને સોનેરી થાય એટલે કાપીને લીલી ચટણી સાથે પીરસો.
ટિપ્સ
- દૂધીનું પાણી બરાબર નિચોવો, નહીંતર હાંડવો ભીનો રહેશે.
- ધીમો તાપ જ રાખો — ઝડપથી શેકશો તો ઉપર બળે અને અંદર કાચો રહે.
- ઓવનમાં 180°C પર 35-40 મિનિટ પણ બનાવી શકાય.
સાચવવું અને ફરી ગરમ કરવું
હાંડવો ઓરડાના તાપમાને એક દિવસ અને ફ્રિજમાં ત્રણ દિવસ રહે છે. ઠંડો પણ સારો લાગે છે, એટલે ટિફિનમાં ઘણો જાય છે. ગરમ કરવો હોય તો તવા પર થોડા ઘી સાથે બંને બાજુ શેકવો — ઉપરની પોપડી ફરી કરકરી થાય છે. માઇક્રોવેવમાં ગરમ કરશો તો નરમ પડી જશે.
શું બદલી શકાય
- તૈયાર હાંડવાનો લોટ ન હોય તો 2 ભાગ ચોખા, 1 ભાગ ચણાની દાળ, ½ ભાગ તુવેરની દાળ અને ½ ભાગ અડદની દાળ પલાળીને વાટો.
- દૂધી ન હોય તો ગાજર, કોબી કે છીણેલી ઘીલોડી વાપરી શકાય.
- આથો લાવવાનો સમય ન હોય તો ઈનો વાપરો, પણ સ્વાદમાં ખટાશ ઓછી રહેશે.
- કૂકરમાં કે ઓવનમાં પણ બને છે — 180°C પર 35-40 મિનિટ.
સાથે શું પીરસવું
હાંડવો લીલી ચટણી અને દહીં સાથે ખવાય છે. સાંજના નાસ્તામાં ચા સાથે, અને ટિફિનમાં કાપીને મૂકાય છે.
આ ભૂલો ટાળો
- દૂધીનું પાણી બરાબર નિચોવવું, નહીંતર હાંડવો વચ્ચેથી ભીનો રહેશે.
- ધીમો તાપ જ રાખવો. તેજ તાપે ઉપર બળે અને અંદર કાચો રહે.
- ઉથલાવતાં પહેલાં નીચેની બાજુ બરાબર બેસી જવા દેવી, નહીંતર તૂટી જાય છે.
- તલ નીચે પાથરવાનું ભૂલવું નહીં — એ જ પોપડી આપે છે.
વારંવાર પૂછાતા સવાલ
હાંડવો વચ્ચેથી કાચો કેમ રહે છે?
તાપ વધુ હોય કે થર જાડો હોય. ધીમા તાપે ઢાંકીને 15-18 મિનિટ પકવવો, અને ચપ્પુ નાખીને જોવું — ચોખ્ખું નીકળે તો તૈયાર.
આથો કેટલો સમય જોઈએ?
ઉનાળામાં 5-6 કલાક, શિયાળામાં 8-10 કલાક કે આખી રાત. ખીરું સહેજ ફૂલે અને ખટાશ આવે એટલે તૈયાર.
હાંડવો ટિફિનમાં મૂકી શકાય?
હા, એ એની સૌથી મોટી ખૂબી છે. ઠંડો થયા પછી પણ પોત જળવાય છે અને ચટણી સાથે સરસ લાગે છે.
