ખાંડવીKhandvi
ખાંડવી એટલે ચણાના લોટ અને છાશમાંથી બનતા પાતળા, રેશમી રોલ. બનાવવામાં થોડી આવડત માંગે છે, પણ એક વાર પ્રમાણ બેસી જાય પછી 20 મિનિટમાં તૈયાર થાય છે.
સામગ્રી
ખરીદી કે તૈયારી વખતે દરેક સામગ્રી પર ટેપ કરીને નિશાની કરી શકો છો.
- 1 કપ ચણાનો લોટ
- 2½ કપ પાતળી ખાટી છાશ
- 1 ચમચી આદુ-મરચાંની પેસ્ટ
- ¼ ચમચી હળદર
- મીઠું સ્વાદ મુજબ
- વઘાર માટે: 2 ચમચી તેલ, રાઈ, તલ, હિંગ, લીમડો
- સજાવટ માટે: કોપરું, કોથમીર
બનાવવાની રીત
- ચણાનો લોટ, છાશ, હળદર, મીઠું અને આદુ-મરચાંની પેસ્ટને ગઠ્ઠા વગર બરાબર ફીણી લો.
- ઊંધી થાળીઓ કે ઓટલા પર તેલ લગાવી તૈયાર રાખો.
- મિશ્રણને મધ્યમ તાપે સતત હલાવતાં 8-10 મિનિટ પકાવો, જ્યાં સુધી ઘટ્ટ અને ચળકતું ન થાય.
- ટેસ્ટ: થોડું મિશ્રણ થાળી પર પાથરી અડધી મિનિટમાં રોલ વળે તો તૈયાર છે; ન વળે તો 2 મિનિટ વધુ પકાવો.
- ગરમ મિશ્રણને તરત પાતળું પાથરો, 3-4 મિનિટ ઠંડું થવા દો, પટ્ટી કાપી રોલ વાળો.
- તેલમાં રાઈ, તલ, હિંગ અને લીમડાનો વઘાર કરી રોલ પર રેડો. કોપરું-કોથમીર ભભરાવી પીરસો.
ટિપ્સ
- સતત હલાવવું ફરજિયાત છે, નહીંતર ગઠ્ઠા થઈ જશે.
- છાશ ખાટી હોય તો સ્વાદ સારો આવે; ન હોય તો લીંબુનાં થોડાં ટીપાં ઉમેરો.
- મિશ્રણ ઠંડું થઈ જાય તો પાથરી શકાતું નથી, એટલે ગરમ હોય ત્યારે જ કામ કરો.
સાચવવું અને ફરી ગરમ કરવું
ખાંડવી બનાવ્યાના દિવસે જ સૌથી સારી લાગે છે. ફ્રિજમાં બે દિવસ રહે છે, પણ ઠંડી થતાં સહેજ કડક થાય છે — ખાવા પહેલાં અડધો કલાક બહાર રાખવી. ફરી ગરમ કરવાની જરૂર નથી, અને વરાળે ગરમ કરશો તો વળ ખૂલી જશે.
શું બદલી શકાય
- ખાટા દહીં ન હોય તો સાદા દહીંમાં થોડું લીંબુ ઉમેરો; ખટાશ ખાંડવીનો સ્વાદ નક્કી કરે છે.
- છાશ વાપરો તો પાણીનું પ્રમાણ ઘટાડવું, કારણ કે છાશ પાતળી હોય છે.
- કોપરું ન હોય તો માત્ર કોથમીર અને તલથી પણ સજાવી શકાય.
સાથે શું પીરસવું
ખાંડવી એમ જ નાસ્તા તરીકે ખવાય છે, લીલી ચટણી સાથે. થાળીમાં ફરસાણ તરીકે પણ મુકાય છે, ખાસ કરીને પ્રસંગોમાં.
આ ભૂલો ટાળો
- ખીરું સતત હલાવવું જ પડે છે. એક મિનિટ પણ છોડશો તો ગઠ્ઠા થશે અને વળ નહીં વળે.
- ખીરું બરાબર ચડ્યું છે કે નહીં તે ચકાસ્યા વગર પાથરવું નહીં — થાળીમાં થોડું પાથરી, એક મિનિટ પછી વાળી જુઓ.
- પાથર્યા પછી ઠંડું પડવા દેવું નહીં; ગરમ હોય ત્યારે જ વળે છે.
- બહુ જાડું પાથરવાથી વળ તૂટે છે. પાતળું અને એકસરખું પાથરવું.
વારંવાર પૂછાતા સવાલ
ખાંડવીના વળ કેમ નથી વળતા?
ખીરું કાચું રહી ગયું હોય એ સૌથી સામાન્ય કારણ છે. ચણાનો લોટ બરાબર ચડે ત્યારે ખીરું ઘટ્ટ અને ચળકતું થાય છે અને ચમચા પરથી ધીમે ઊતરે છે. બીજું કારણ — જાડું પાથર્યું હોય અથવા ઠંડું પડી ગયું હોય.
ખાંડવી અને પાતરાંમાં શું ફરક?
ખાંડવી ચણાના લોટ અને દહીંના ખીરામાંથી પાતળા પડ પાથરીને વાળીને બને છે. પાતરાં અળવીનાં પાન પર ચણાના લોટનો મસાલો લગાવીને વાળીને બાફીને બને છે. બંને વળેલાં હોય છે, પણ સામગ્રી અને રીત જુદી છે.
ખાંડવી માટે કયું વાસણ સારું?
નૉન-સ્ટિક કડાઈ સૌથી સહેલી પડે છે, કારણ કે સતત હલાવવાનું હોય છે. પાથરવા માટે ઊંધી થાળીની પાછળની સપાટ બાજુ કે સ્વચ્છ ઓટલો વાપરો.
