ઢોકળાDhokla
ખાટાં ઢોકળાં ચોખા અને અડદની દાળના આથાવાળા ખીરામાંથી બને છે. ખમણ કરતાં થોડાં જાડાં, ઓછાં મીઠાં અને હળવાં ખાટાં લાગે છે. આથો આવતાં સમય લાગે છે, એટલે રાત્રે ખીરું તૈયાર કરી સવારે બાફી શકાય.
સામગ્રી
ખરીદી કે તૈયારી વખતે દરેક સામગ્રી પર ટેપ કરીને નિશાની કરી શકો છો.
- 1½ કપ ચોખા
- ½ કપ અડદની દાળ
- 2 ચમચી ચણાની દાળ
- ½ કપ ખાટું દહીં
- 1 ચમચી આદુ-મરચાંની પેસ્ટ
- મીઠું સ્વાદ મુજબ
- વઘાર માટે: તેલ, રાઈ, તલ, લીમડો
- ઉપર ભભરાવવા: મરી પાવડર
બનાવવાની રીત
- ચોખા અને દાળને અલગ અલગ 4-5 કલાક પલાળો.
- બંનેને જાડું દળીને એકસાથે ભેળવો, દહીં ઉમેરો અને ઢાંકીને 8-10 કલાક ગરમ જગ્યાએ આથો આવવા મૂકો.
- આથો આવે એટલે મીઠું અને આદુ-મરચાંની પેસ્ટ ઉમેરી હળવા હાથે હલાવો.
- તેલ લગાવેલી થાળીમાં રેડી 20 મિનિટ બાફો.
- ઠંડું પડે એટલે ચોસલાં પાડી, મરી ભભરાવો.
- રાઈ, તલ અને લીમડાનો વઘાર ઉપર રેડી, લીલી ચટણી સાથે પીરસો.
ટિપ્સ
- ઠંડીમાં આથો ન આવે તો ખીરું બંધ ઓવનમાં કે ગરમ જગ્યાએ મૂકો.
- આથો આવ્યા પછી ખીરું વધુ હલાવવું નહીં.
- વધેલાં ઢોકળાં તેલમાં સાંતળીને 'વઘારેલાં ઢોકળાં' બનાવી શકાય.
સાચવવું અને ફરી ગરમ કરવું
ઢોકળાં ફ્રિજમાં બે દિવસ રહે છે. ઠંડાં થતાં કડક લાગે એટલે વરાળે 3-4 મિનિટ ગરમ કરવાં. આથાવાળું ખીરું ફ્રિજમાં ત્રણ દિવસ રહે છે, એટલે એક વાર ખીરું બનાવીને બે-ત્રણ વાર તાજાં ઢોકળાં બનાવી શકાય — સવારના નાસ્તા માટે ખૂબ કામનું.
શું બદલી શકાય
- આથો લાવવાનો સમય ન હોય તો ઈનો વાપરો, પણ પછી એ ઢોકળાં નહીં, ખમણ જેવાં થશે.
- ચોખા અને અડદની દાળને બદલે તૈયાર ઈડલીનું ખીરું પણ વાપરી શકાય.
- ખટાશ વધારે જોઈતી હોય તો ખીરામાં એક ચમચી ખાટું દહીં ઉમેરો.
સાથે શું પીરસવું
લીલી ચટણી અને તળેલાં મરચાં સાથે. ઘણા ઘરોમાં ઉપર સેવ અને કોથમીર નાખીને સાંજના નાસ્તા તરીકે પણ પીરસાય છે.
આ ભૂલો ટાળો
- આથો ન આવ્યો હોય તો ઢોકળાં ફૂલશે નહીં. શિયાળામાં ખીરું ગરમ જગ્યાએ રાખવું.
- ઢોકળિયામાં પાણી ઉકળતું હોવું જોઈએ.
- બાફ્યા પછી તરત કાપવાં નહીં; 10 મિનિટ ઠરવા દેવાં, નહીંતર ચોંટે છે.
- વધુ બાફવાથી ઢોકળાં સૂકાં થાય છે — ચપ્પુ ચોખ્ખું નીકળે એટલે બસ.
વારંવાર પૂછાતા સવાલ
ઢોકળાં અને ખમણ એક જ છે?
ના. ઢોકળાં ચોખા-અડદની દાળના આથાવાળા ખીરાનાં, સફેદ અને સહેજ ખાટાં. ખમણ ચણાના લોટનાં, પીળાં અને ગળચટાં. બજારમાં 'ખમણ ઢોકળાં' એક સાથે બોલાય છે એટલે ગૂંચવાડો થાય છે.
ખીરામાં આથો કેમ નથી આવતો?
ઠંડી જગ્યા સૌથી સામાન્ય કારણ છે. ખીરું ઓવનમાં લાઇટ ચાલુ રાખીને, કે ગરમ પાણીના વાસણ પાસે મૂકો. જૂની દાળ વાપરી હોય તો પણ આથો ધીમો આવે છે.
ઢોકળાં પોચાં કેમ નથી થતાં?
આથો ઓછો, ખીરું બહુ ઘટ્ટ, કે પાણી ઉકળતું ન હોવું. ખીરું રેડતાં ધીમે ઊતરે એવું હોવું જોઈએ, ઘટ્ટ નહીં.
