ફ્રિજમાં શું છે?What can I cook with this?
ઘરમાં અત્યારે જે સામગ્રી હોય તેના પર ટેપ કરો. એમાંથી બની શકે એવી વાનગીઓ નીચે દેખાશે — સૌથી પહેલાં એ, જેની બધી સામગ્રી તમારી પાસે છે.
બહુ વપરાતી સામગ્રી
ચણાનો લોટ હોય તો ખમણ, ખાંડવી, ભજીયા અને મુઠિયા બને. દૂધી હોય તો હાંડવો, મુઠિયા અને દૂધી-ચણાનું શાક. વધેલા ભાત હોય તો વઘારેલી ખીચડી. બટાકા તો લગભગ દરેક વાનગીમાં કામ લાગે છે.
આ પાનું શા માટે
ગુરુવારની સાંજ. ખરીદી સોમવારે થઈ હતી અને હવે ફ્રિજમાં અડધી ડુંગળી, બે નરમ પડેલાં ટામેટાં, થોડી દૂધી અને દહીં પડ્યું છે. કોઈ એક વાનગી માટે બધી સામગ્રી નથી, એટલે વિચાર ત્યાં અટકી જાય છે અને આખરે બહારથી મંગાવવાનું થાય છે — અથવા એ જ બટાકાનું શાક ત્રીજી વાર બને છે. આ પાનું ઊલટી દિશામાં કામ કરે છે. રેસીપી જોઈને સામગ્રી શોધવાને બદલે, ઘરમાં જે છે એના પર ટેપ કરો અને એમાંથી બની શકે એવી વાનગીઓ જુઓ — પહેલાં એ, જેની બધી સામગ્રી હાજર છે.
કેવી રીતે વાપરવું
- જે વસ્તુ ખરેખર પૂરતી હોય એના પર જ ટેપ કરો. ડબ્બામાં છેલ્લો ચમચો બચેલો હોય એ 'છે' નહીં ગણાય — યાદી સાચી હોય તો જ પરિણામ કામનું આવે.
- ફ્રિજની સાથે ડબ્બા પણ યાદ કરો. ચણાનો લોટ, રવો, સાબુદાણા, ઘઉંનો લોટ — ઘણી ગુજરાતી વાનગીઓ શાક પર નહીં, કબાટ પર નિર્ભર છે, અને આ વસ્તુઓ ઘરમાં હોવા છતાં ભુલાઈ જાય છે.
- જે પહેલાં બગડે એનાથી શરૂ કરો, જે ખાવાનું મન થાય એનાથી નહીં. ભાજી કરમાતી હોય તો પહેલાં એના પર ટેપ કરો અને પછી જોવા જાઓ કે શું બને છે.
- જે વાનગીમાં એક-બે વસ્તુ ખૂટતી હોય એ પણ વાંચી લો. ઘણી વાર ખૂટતી વસ્તુ વઘાર કે ઉપરની સજાવટની હોય છે, જેના વગર વાનગી બની શકે; ખૂટતી વસ્તુ મુખ્ય હોય તો જ વાનગી છોડવી પડે.
- ખરીદી કરીને આવો પછી 'બધું ખાલી કરો' દબાવીને નવેસરથી ટેપ કરો. જૂની પસંદગી પર ચાલતા રહેવાથી જે નવું આવ્યું છે એ દેખાતું નથી.
કઈ વસ્તુ કેટલા દિવસ ટકે
અંદાજ રાખવા જેવો આટલો છે. મેથી, પાલક અને તાંદળજા જેવી ભાજી ફ્રિજમાં કપડામાં વીંટીને બે દિવસ. કોથમીર અને ફુદીનો દાંડી પાણીમાં રાખીને અઠવાડિયા સુધી. ભીંડા ત્રણ-ચાર દિવસ, રીંગણ ચારેક દિવસ, ટામેટાં બહાર ચારથી પાંચ દિવસ (ફ્રિજમાં ઠંડા પડીને સ્વાદ બદલાય છે). દૂધી અને કાકડી અઠવાડિયું, કાપેલો છેડો ઢાંકીને. કોબીજ અને ગાજર દસ-પંદર દિવસ. બટાકા અને ડુંગળી ફ્રિજમાં નહીં — અંધારી, સૂકી જગ્યાએ અલગ અલગ રાખો, કારણ કે સાથે રાખવાથી બટાકા જલદી ફૂટે છે.
ઓછી સામગ્રીમાં સૌથી વધારે વાનગીઓ કોણ આપે
ત્રણ વસ્તુ ઘરમાં હોય તો સાંજ બગડતી નથી. ચણાનો લોટ — ખમણ, ખાંડવી, ભજીયા, મુઠિયા, પાતરાં, કઢી, અને શાકમાં નાખવાનું ઝડપી જોડાણ. દહીં અથવા છાશ — કઢી, દહીંવડાં, રાઈતું, આથવા માટે, અને લોટ બાંધવામાં. દૂધી — હાંડવો, મુઠિયા, દૂધી-ચણાની દાળનું શાક, દૂધીના મૂઠિયા. એક પણ શાક ન હોય એવા દિવસે લોટ, દાળ અને દહીં પર આખું જમણ નીકળી શકે છે, અને આ ત્રણ વસ્તુ બીજા બધા કરતાં લાંબું ટકે છે.
જે શાક ફરવા લાગ્યું હોય એનું શું કરવું
નરમ પડેલાં ટામેટાં સલાડમાં નહીં ચાલે, પણ ગ્રેવી, રસાવાળું શાક કે સાંભાર માટે એ વધારે સારાં પડે છે. કરમાયેલી મેથી કાચી ખાવા જેવી નથી, પણ થેપલાં, મુઠિયા કે ઢેબરામાં લોટ સાથે બંધાઈ જાય છે. દહીં ખાટું થયું હોય તો કઢી કે લોટ બાંધવામાં વાપરો. વધેલો ભાત વઘારીને કે મૂઠિયામાં. પણ હદ પણ સમજવી: વાસ આવે, ચીકણું લાગે કે ફૂગ દેખાય તો બચાવવાનો પ્રયત્ન ન કરવો — કાપીને વાપરવા જેવું એમાં કંઈ રહેતું નથી.
અડધાં શાક બચવાનું કારણ
અડધી દૂધી અને ત્રણ ભીંડા એટલા માટે બચે છે કે ખરીદી રેસીપી પ્રમાણે થાય છે અને રસોઈ દિવસ પ્રમાણે. એક વાનગી માટે જોઈતું માપ ખરીદાય છે, પણ એ વાનગી જે દિવસે બનવાની હતી એ દિવસે બીજું કંઈ બની જાય છે. એનો ઉપાય બે છે — ખરીદી ઓછી વાર નહીં, પણ નાની નાની કરવી; અને એક-બે શાક એવાં રાખવાં જે રાહ જોઈ શકે, જેથી યોજના તૂટે ત્યારે ફેંકવાનું ન આવે.
વારંવાર પૂછાતા સવાલ
યાદીમાંની બધી વસ્તુ ઘરમાં હોવી જરૂરી છે?
નહીં. જે ખરેખર ઘરમાં છે એના પર જ ટેપ કરો. પહેલાં એ વાનગીઓ દેખાશે જેની બધી સામગ્રી તમારી પાસે હાજર છે, અને તેની નીચે બાકીની. ફક્ત બે-ત્રણ વસ્તુ પસંદ કરીને પણ પરિણામ મળે છે, પણ યાદી જેટલી સાચી આપશો એટલું પરિણામ કામનું આવશે.
યાદીમાં લોટ અને ચણાનો લોટ કેમ છે?
કારણ કે ગુજરાતી રસોઈમાં ઘણી વાનગીઓ શાક પર નહીં, લોટ-દાળ પર ઊભી છે. ખમણ, ઢોકળાં, મુઠિયા, થેપલાં, હાંડવો — આમાં શાકનું કામ ગૌણ છે. ફ્રિજ ખાલી હોય એવા દિવસે જવાબ ઘણી વાર કબાટમાંથી આવે છે, એટલે ડબ્બા પણ ગણવા પડે.
મારી પાસે જે શાક છે એ યાદીમાં નથી.
યાદીમાં ઘરમાં સામાન્ય રીતે રહેતી સામગ્રી જ રાખી છે. તમારું શાક ન દેખાય તો લોટ, દાળ, દહીં જેવી જે વસ્તુઓ ઘરમાં છે એના પર ટેપ કરો — ઘણી વાનગીઓમાં એક શાકની જગ્યાએ બીજું ચાલી જાય છે. અથવા આખી રેસીપીની યાદીમાંથી એ શાકના નામે સીધું શોધી લો.