ઈદડાIdada
ઈદડા એટલે ખાટાં ઢોકળાંનાં નરમ, મીઠા વગરનાં સફેદ ચોસલાં — તેલ ઓછું, વરાળે બનતાં અને પચવામાં હળવાં. મરી અને વઘાર જ તેનો સ્વાદ છે.
સામગ્રી
ખરીદી કે તૈયારી વખતે દરેક સામગ્રી પર ટેપ કરીને નિશાની કરી શકો છો.
- 1½ કપ ચોખા
- ½ કપ અડદની દાળ
- ¼ કપ ખાટું દહીં
- 1 ચમચી આદુ-મરચાંની પેસ્ટ, મીઠું
- વઘાર: તેલ, રાઈ, તલ, લીમડો
- બરછટ ખાંડેલાં મરી
બનાવવાની રીત
- ચોખા અને દાળ 5 કલાક પલાળી, જાડું દળી, દહીં સાથે ભેળવી 8-10 કલાક આથો આવવા દો.
- મીઠું અને આદુ-મરચાં ઉમેરી હળવા હાથે હલાવો.
- તેલ લગાવેલી થાળીમાં રેડી 20 મિનિટ બાફો.
- ઉપર મરી ભભરાવી ચોસલાં કાપો.
- રાઈ-તલનો વઘાર રેડી, લીલી ચટણી સાથે પીરસો.
ટિપ્સ
- ઈદડામાં ખાંડ નાખવાની હોતી નથી — એ જ ખમણથી ફરક છે.
- મરી ઉદારતાથી નાખો.
સાચવવું અને ફરી ગરમ કરવું
ઈદડાં બનાવ્યાના દિવસે જ સૌથી સારાં. ફ્રિજમાં હવાચુસ્ત ડબ્બામાં બે દિવસ રહે છે, પણ ઠંડાં થતાં ચોસલાં સખત થાય છે — ફરી ચાળણીમાં ચાર-પાંચ મિનિટ વરાળે ગરમ કરો. માઇક્રોવેવમાં ધાર સૂકી અને રબર જેવી થઈ જાય છે. આથો આવેલું ખીરું ફ્રિજમાં બે દિવસ ચાલે, રોજ થોડું ખાટું થતું જાય.
શું બદલી શકાય
- અડદની દાળ ન હોય તો આખા અડદ (છડ્યા વગરના નહીં, ધોળા) વાપરી શકાય; પલાળવાનો સમય થોડો વધારવો.
- ચોખાની જગ્યાએ ઈદલી રવો વાપરો — દળવાની મહેનત બચે અને પોત બરછટ જ રહે છે.
- દહીં ખાટું ન હોય તો 1 ચમચી લીંબુનો રસ નાખો, અથવા ખીરાને બે-ત્રણ કલાક વધારે આથો આપો.
- ઠંડીમાં આથો ન આવ્યો હોય તો બાફવા પહેલાં ચપટી ઈનો નાખી શકાય — સ્વાદ થોડો ઓછો ખટમધુરો આવશે.
સાથે શું પીરસવું
સવારના નાસ્તામાં કે રાતે હળવું ખાવું હોય ત્યારે, લીલી ચટણી અને મસાલા ચા સાથે. ઉપર તેલમાં મરચું-મીઠું ભેળવી ચોપડવાની રીત પણ ઘણાં ઘરમાં છે. વધેલાં ઈદડાંને બીજા દિવસે રાઈના વઘારમાં સાંતળી લો — નવી વાનગી જેવાં લાગે છે.
આ ભૂલો ટાળો
- ખીરું બહુ બારીક દળવું નહીં. ઈદડાંનું પોત સહેજ બરછટ હોવું જોઈએ; એકદમ લીસું ખીરું ઘટ્ટ અને ચીકણાં ઈદડાં આપે છે.
- આથો આવ્યા પછી ખીરું જોરથી હલાવવું નહીં — ઊપસેલી હવા નીકળી જાય છે. મીઠું અને આદુ-મરચાં હળવા હાથે ભેળવો.
- થાળી છલોછલ ભરવી નહીં. ખીરું બાફતી વખતે ઊપસે છે, એટલે બે-તૃતીયાંશ જ ભરો.
- પહેલી દસ મિનિટ ઢોકળિયાનું ઢાંકણ ખોલવું નહીં. વરાળ નીકળી જતાં ઈદડાં વચ્ચેથી બેસી જાય છે.
વારંવાર પૂછાતા સવાલ
ખીરામાં આથો કેમ નથી આવતો?
ઠંડું વાતાવરણ સૌથી મોટું કારણ છે. ખીરાને બંધ કબાટમાં કે ઓવનમાં (બંધ) મૂકો, વાસણ ઉપર કપડું બાંધો, અને મીઠું આથો આવ્યા પછી જ નાખો — મીઠું વહેલું નાખવાથી આથો ધીમો પડે છે. દહીં ખાટું હોવું જરૂરી છે.
ઈદડાં અને ખમણમાં ફરક શું?
ખમણ ચણાના લોટનાં અને ખટમધુરાં હોય છે, ઈનો કે સોડાથી ફૂલે છે અને તરત બની જાય છે. ઈદડાં ચોખા-અડદની દાળનાં, આથો લાવીને બનાવાય છે, ખાંડ વગરનાં અને ઉપર મરીવાળાં હોય છે.
ઈદડાં કઠણ કે રબર જેવાં કેમ થાય છે?
વધુ સમય બાફ્યાં હોય અથવા તાપ બહુ તેજ હોય. વીસ મિનિટ પૂરતી છે — ચાકુ નાખીને જોઈ લો, ચોખ્ખું નીકળે તો તૈયાર. તેજ વરાળે બહારથી સખત પોપડી બંધાઈ જાય છે.
