ખીચડી કઢીKhichdi Kadhi
ગુજરાતી ઘરનું સૌથી સામાન્ય અને સૌથી વહાલું રાતનું જમણ — ગરમ ખીચડી, ઉપર ઘી, અને સાથે હળવી મીઠી-ખાટી કઢી. થાક્યા હોઈએ ત્યારે આનાથી સારું કંઈ નહીં.
સામગ્રી
ખરીદી કે તૈયારી વખતે દરેક સામગ્રી પર ટેપ કરીને નિશાની કરી શકો છો.
- ખીચડી: 1 કપ ચોખા, ½ કપ મગની દાળ, હળદર, મીઠું, ઘી
- કઢી: 1 કપ ખાટું દહીં, 3 ચમચી ચણાનો લોટ, 3 કપ પાણી
- 1 ચમચી આદુ-મરચાંની પેસ્ટ
- 1-2 ચમચી ગોળ અથવા ખાંડ
- વઘાર માટે: ઘી, રાઈ, જીરું, મેથીના દાણા, હિંગ, લીમડો, સૂકું મરચું
- કોથમીર
બનાવવાની રીત
- ચોખા અને દાળ ધોઈને 15 મિનિટ પલાળો.
- કૂકરમાં હળદર, મીઠું અને 3½ કપ પાણી સાથે 3-4 સીટી વગડાવો. ખીચડી નરમ હોવી જોઈએ.
- કઢી માટે દહીં, ચણાનો લોટ અને પાણી ગઠ્ઠા વગર ફીણો.
- મધ્યમ તાપે સતત હલાવતાં ઉકાળો, પછી ધીમા તાપે 10-12 મિનિટ ઉકળવા દો. આદુ-મરચાં, ગોળ અને મીઠું ઉમેરો.
- ઘીમાં રાઈ, જીરું, મેથી, હિંગ, લીમડો અને સૂકું મરચું તતડાવી કઢીમાં રેડો.
- ખીચડી પર ઘી મૂકી, કઢી અને પાપડ સાથે ગરમ પીરસો.
ટિપ્સ
- કઢી ઉકળે ત્યાં સુધી સતત હલાવવી, નહીંતર ફાટી જશે.
- મેથીના થોડા દાણા વઘારમાં નાખવાથી કઢીનો સ્વાદ ખીલે છે.
- વધેલી ખીચડીને વઘારીને 'વઘારેલી ખીચડી' બનાવી શકાય.
સાચવવું અને ફરી ગરમ કરવું
ખીચડી ફ્રિજમાં બે દિવસ રહે છે પણ ઘટ્ટ થઈ જાય છે; ગરમ પાણી ઉમેરીને ધીમા તાપે ગરમ કરવી. કઢી અલગ ડબ્બામાં રાખવી અને સતત હલાવતાં ગરમ કરવી, નહીંતર ફાટી જાય છે. કઢી બીજા દિવસે વધુ ખાટી લાગે છે — એમાં ચપટી ગોળ ઉમેરવાથી સંતુલન થાય છે.
શું બદલી શકાય
- તુવેરની દાળને બદલે મગની દાળ વાપરો તો ખીચડી હળવી અને પચવામાં સારી થાય છે.
- કઢીમાં દહીં ખાટું ન હોય તો લીંબુ ઉમેરવું, પણ તાપ બંધ કર્યા પછી.
- ઘી ન વાપરવું હોય તો તેલ ચાલે, પણ ખીચડી-કઢીમાં ઘી જ સ્વાદ પૂરો કરે છે.
સાથે શું પીરસવું
ખીચડી-કઢી સાથે પાપડ, છૂંદો, કચુંબર અને થોડું ઘી — ગુજરાતી ઘરનું સૌથી સામાન્ય અને સૌથી આરામદાયક જમણ. ઘણા ઘરોમાં સાથે તળેલાં મરચાં પણ રખાય છે.
આ ભૂલો ટાળો
- કઢી ઉકળે ત્યાં સુધી સતત હલાવવી. છોડી દેશો તો દહીં ફાટી જશે.
- ખીચડીમાં પાણી ઓછું ન રાખવું. ઠંડી પડતાં એ વધુ ઘટ્ટ થાય છે.
- કઢીમાં ચણાનો લોટ ગઠ્ઠા વગર ઓગાળવો — ગરમ પાણીમાં નહીં, ઠંડા દહીંમાં.
- વઘાર છેલ્લે જ કરવો. વહેલો વઘાર કરશો તો લીમડાની સુગંધ ઊડી જાય છે.
વારંવાર પૂછાતા સવાલ
કઢી કેમ ફાટી જાય છે?
ઉકળે ત્યાં સુધી ન હલાવવાથી, અથવા બહુ ખાટું દહીં વાપરવાથી. મીઠું પણ શરૂઆતમાં નાખવાને બદલે કઢી ઊકળી ગયા પછી નાખવું સારું.
ખીચડીમાં ચોખા અને દાળનું પ્રમાણ કેટલું?
સામાન્ય ઘરની ખીચડીમાં 2 ભાગ ચોખા અને 1 ભાગ દાળ. વધુ દાળ નાખો તો ખીચડી ઘટ્ટ અને પ્રોટીનવાળી થાય; માંદગીમાં 1:1 રાખવામાં આવે છે.
આ રોજ ખાઈ શકાય?
હા, અને ગુજરાતનાં ઘણાં ઘરોમાં અઠવાડિયે બે વાર તો બને જ છે. હળવી, સસ્તી અને સંપૂર્ણ — દાળ, ચોખા અને દહીં ભેગાં થઈને પૂરતું પોષણ આપે છે.
