ઉપમાUpma
રવામાંથી બનતો ઝડપી અને પેટ ભરે એવો નાસ્તો. શાકભાજી ઉમેરો એટલે સંતુલિત ભોજન પણ બની જાય.
સામગ્રી
ખરીદી કે તૈયારી વખતે દરેક સામગ્રી પર ટેપ કરીને નિશાની કરી શકો છો.
- 1 કપ રવો
- 2 ચમચી તેલ કે ઘી
- રાઈ, જીરું, અડદની દાળ, ચણાની દાળ, લીમડો
- 1 ડુંગળી, 1 ગાજર, ¼ કપ વટાણા
- 2 લીલાં મરચાં, આદુ
- 3 કપ ગરમ પાણી, મીઠું
- લીંબુ અને કોથમીર
બનાવવાની રીત
- રવાને સૂકા તવા પર સોનેરી થાય ત્યાં સુધી શેકી બાજુ પર રાખો.
- તેલમાં રાઈ, જીરું, બંને દાળ અને લીમડાનો વઘાર કરો.
- ડુંગળી, મરચાં, આદુ અને શાકભાજી સાંતળો.
- ગરમ પાણી અને મીઠું ઉમેરી ઉકાળો, પછી ધીમે ધીમે રવો ઉમેરતાં હલાવો.
- ઢાંકીને 3-4 મિનિટ ધીમા તાપે રાખો, લીંબુ અને કોથમીર નાખી પીરસો.
ટિપ્સ
- પાણી હંમેશાં ગરમ વાપરો, નહીંતર ગઠ્ઠા થશે.
- રવો શેકવાથી ઉપમા છૂટો અને દાણાદાર થાય છે.
સાચવવું અને ફરી ગરમ કરવું
ઉપમા બનાવ્યાના અડધા કલાકમાં ખાવો સારો. ઠરતાં રવો પાણી ચૂસી લે છે અને ગઠ્ઠો જામી જાય. ફ્રિજમાં એક દિવસ રહે; ગરમ કરતી વખતે બે ચમચી પાણી છાંટી ઢાંકીને ધીમા તાપે વરાળે ગરમ કરો, પછી કાંટાથી છૂટો કરો. સૂકો જ ગરમ કરશો તો કડક દાણા થઈ જશે. શેકેલો રવો ડબ્બામાં મહિનો રહે, એટલે એકસાથે શેકી રાખવાથી સવારે કામ ઝડપી થાય.
શું બદલી શકાય
- જાડો રવો ન હોય તો બારીક રવો ચાલે, પણ પાણી 3 કપને બદલે 2½ કપ રાખવું, નહીંતર ઉપમા ચીકણો થાય.
- રવાને બદલે ભરડેલા ઘઉં (દળિયા), ઓટ્સ કે પોંઆ વાપરીને એ જ વઘારથી ઉપમા બને છે; દળિયામાં પાણી વધુ અને સમય વધુ લાગે.
- અડદ-ચણાની દાળ ન હોય તો શેકેલા શીંગદાણા નાખો — કરકરાપણું મળશે, સ્વાદ થોડો જુદો.
- લીંબુ ન હોય તો ચપટી આમચૂર ચાલે, પણ છેલ્લે તાપ બંધ કરીને જ નાખવું.
સાથે શું પીરસવું
સવારનો ઝડપી નાસ્તો, ચા સાથે. દક્ષિણ ભારતમાં નાળિયેરની ચટણી કે સંભાર સાથે ખાવામાં આવે; ગુજરાતી ઘરોમાં ઘણાં લોકો ઉપર સેવ, દાડમ કે ચપટી ખાંડ નાખીને ખાય છે. બપોરે ભૂખ લાગે ત્યારે પણ પંદર મિનિટમાં થઈ જાય એવી વાનગી.
આ ભૂલો ટાળો
- રવો ઉમેરતી વખતે બીજા હાથે હલાવતાં રહેવું. એક હાથે ધીમી ધારે રવો અને બીજા હાથે ચમચો — બંને સાથે ન કરો તો ગઠ્ઠા પડે છે.
- રવો શેકતી વખતે બદામી રંગ સુધી ન લઈ જવો. ફક્ત સુગંધ આવે અને રંગ સહેજ બદલાય એટલું — વધુ શેકેલો રવો પાણી ચૂસતો નથી અને ઉપમા કાચો લાગે છે.
- પાણીનું માપ આંખે ન કરવું. રવાના એક ભાગ સામે ત્રણ ભાગ પાણી — ઓછું પાણી કરકરો અને કાચો ઉપમા આપે, વધુ પાણી લાપસી જેવો.
- વઘાર પછી શાકભાજી કાચાં ન રાખવાં. ગાજર અને વટાણાને બે-ત્રણ મિનિટ સાંતળો, કારણ પાણી નાખ્યા પછી રવા સાથે એ પૂરાં પકાતાં નથી.
વારંવાર પૂછાતા સવાલ
ઉપમામાં ગઠ્ઠા પડે છે, શું કરવું?
પાણી ઉકળતું ગરમ હોવું જોઈએ અને રવો ધીમી ધારે, હલાવતાં હલાવતાં ઉમેરવો. ગઠ્ઠા પડી જાય તો તાપ ધીમો કરી, ઢાંકીને બે મિનિટ વરાળ આપો અને પછી ચમચાની પીઠથી દબાવીને છૂટા કરો.
ઉપમા છૂટો અને દાણાદાર કેવી રીતે રહે?
રવો શેકવો, પાણીનું માપ બરાબર રાખવું, અને છેલ્લે ત્રણ-ચાર મિનિટ ઢાંકીને વરાળ પર રાખવું. ઉતાર્યા પછી તરત હલાવવાને બદલે કાંટાથી હળવે છૂટો કરવો. એક ચમચી ઘી છેલ્લે ઉમેરવાથી પણ દાણા છૂટા રહે છે.
ઉપમા અને શીરાનો રવો એક જ?
રવો એક જ છે, પણ ઉપમા માટે જાડો રવો વાપરવો સારો અને શીરા માટે બારીક. મુખ્ય ફેર રીતમાં છે — ઉપમામાં રવો સૂકો શેકાય અને પાણીમાં પકાવાય, શીરામાં ઘીમાં શેકાય અને દૂધ-ખાંડમાં.
