મસાલા ભાતMasala Bhaat
શાકભાજી અને મસાલા સાથે એક જ વાસણમાં બનતો મસાલા ભાત — કઢી કે દહીં સાથે આખું જમણ થઈ જાય.
સામગ્રી
ખરીદી કે તૈયારી વખતે દરેક સામગ્રી પર ટેપ કરીને નિશાની કરી શકો છો.
- 1½ કપ ચોખા, 20 મિનિટ પલાળેલા
- 1 કપ સમારેલાં શાકભાજી (વટાણા, ગાજર, ફણસી, બટાકા)
- 1 ડુંગળી, 2 ટામેટાં
- તજ, લવિંગ, તમાલપત્ર, જીરું
- 1 ચમચી આદુ-મરચાંની પેસ્ટ
- 1 ચમચી ધાણાજીરું, ½ ચમચી હળદર, 1 ચમચી ગરમ મસાલો
- 3 ચમચી તેલ કે ઘી, મીઠું, કોથમીર
બનાવવાની રીત
- તેલમાં જીરું અને આખા મસાલા તતડાવી, ડુંગળી સોનેરી થાય ત્યાં સુધી સાંતળો.
- આદુ-મરચાં અને ટામેટાં ઉમેરી, ટામેટાં ગળી જાય ત્યાં સુધી પકાવો.
- શાકભાજી અને સૂકા મસાલા ઉમેરી 3 મિનિટ સાંતળો.
- નિતારેલા ચોખા ઉમેરી હળવા હાથે ભેળવો, પછી 3 કપ ગરમ પાણી અને મીઠું ઉમેરો.
- ઢાંકીને ધીમા તાપે 15 મિનિટ પકાવો, પછી 5 મિનિટ ઢાંકેલું રહેવા દો.
- કાંટાથી છૂટો કરી, કોથમીર નાખી કઢી કે દહીં સાથે પીરસો.
ટિપ્સ
- ભાતને હલાવવો નહીં, ફક્ત કાંટાથી છૂટો કરવો.
- પાણીનું પ્રમાણ ચોખા પ્રમાણે બદલાય છે — સામાન્ય ચોખા માટે બમણું.
સાચવવું અને ફરી ગરમ કરવું
મસાલા ભાત ફ્રિજમાં બે દિવસ રહે છે. કૂકર કે તપેલીમાં ગરમ મૂકી રાખવો નહીં, વરાળમાં દાણા ચીકણા થઈ જાય છે — થાળીમાં પાથરી ઠંડો કરીને ડબ્બામાં ભરવો. ફરી ગરમ કરતી વખતે બે ચમચી પાણી છાંટી ઢાંકીને ધીમા તાપે પાંચ મિનિટ વરાળે મૂકવો. સૂકા તાપે ગરમ કરવાથી દાણા કઠણ થાય છે.
શું બદલી શકાય
- બાસમતી વાપરો તો પાણી ઓછું — ચોખાના દોઢા ભાગનું, બમણું નહીં. દાણા લાંબા અને સાવ છૂટા રહેશે, જે આ ભાતમાં થોડું પરદેશી લાગે છે.
- ગરમ મસાલાને બદલે ગોડા મસાલો નાખો તો એ મહારાષ્ટ્રી મસાલે ભાત બની જાય છે — રંગ ઘાટો અને સ્વાદ વધુ ઊંડો, પણ અલગ વાનગી જેવી.
- ખડા મસાલા ન હોય તો શરૂઆતમાં જીરા સાથે અડધી ચમચી ગરમ મસાલો નાખો, અને છેલ્લે ફરી અડધી ચમચી.
- દૂધી કે ટામેટાં જેવાં પાણીવાળાં શાકભાજી વધુ ન નાખવાં. વટાણા, ગાજર, ફણસી અને બટાકા જ રાખવાં; બે ચમચી કાજુ કે શીંગદાણા ઉમેરવાથી સરસ લાગે છે.
સાથે શું પીરસવું
ગુજરાતી થાળીમાં મસાલા ભાત સાથે કઢી એ પાકી જોડી છે. એ ન હોય તો સાદું દહીં, પાપડ અને છાશ. મહેમાન આવ્યે કે રાતના એક વાસણના જમણ તરીકે ઘણાં ઘરમાં બને છે. બાળકોના ટિફિનમાં પણ ભરાય છે.
આ ભૂલો ટાળો
- પલાળેલા ચોખા બરાબર નિતારવા. ચાળણીમાં પાંચ મિનિટ રાખવા — સાથે ગયેલું પાણી ગણતરીમાં નથી આવતું અને ભાત લોચો થઈ જાય છે.
- પાણી ગરમ જ નાખવું. ઠંડું પાણી નાખવાથી દાણા તૂટે છે અને ક્યાંક કાચા ક્યાંક ઓગળેલા રહી જાય છે.
- ટામેટાં જરૂર કરતાં વધુ નાખવાં નહીં. એની ખટાશમાં ચોખાના દાણા વચ્ચેથી કઠણ રહી જાય છે અને ભાત પકવવાનો સમય લંબાય છે.
- પહેલી દસ મિનિટ ઢાંકણ ઊંચકવું નહીં. દરેક વખતે વરાળ નીકળી જાય છે અને પછી પાણીનું માપ ખોટું પડે છે.
વારંવાર પૂછાતા સવાલ
મસાલા ભાત ચીકણો કેમ થઈ જાય છે?
પાણી વધારે પડ્યું છે, અથવા પલાળેલા ચોખા નિતાર્યા વગર નાખ્યા છે, અથવા ચોખા ઉમેર્યા પછી હલાવ્યું છે. ચોખા ઉમેરી એક વાર હળવા હાથે ભેળવી, પાણી નાખીને ઢાંકી દેવું — પછી ચમચો અંદર જવો જ ન જોઈએ.
કૂકરમાં મસાલા ભાત બની શકે?
હા. વઘાર અને શાકભાજી કૂકરમાં જ કરવાં, પછી ચોખા અને ગરમ પાણી — અહીં પાણી ચોખાના દોઢા ભાગનું રાખવું, બમણું નહીં. બે સીટી પછી તાપ બંધ કરી, જાતે પ્રેશર નીકળે ત્યાં સુધી ઢાંકેલું રાખવું.
પુલાવ અને મસાલા ભાત વચ્ચે ફરક શું?
પુલાવમાં ખડા મસાલા અને હળવી સુગંધ મુખ્ય હોય છે, દાણા છૂટા રહે છે. મસાલા ભાતમાં ધાણાજીરું, હળદર અને ગરમ મસાલો જેવા દળેલા મસાલા છૂટથી વપરાય છે, રંગ ઘાટો આવે છે અને ભાત થોડો ભીનો-એકરસ રહે છે, જે કઢી સાથે ખાવા માટે બરાબર છે.
