સમોસાSamosa
કરકરું પડ અને અંદર મસાલાવાળા બટાકા-વટાણાનું પૂરણ. ઘરે બનાવેલા સમોસાની વાત જ અલગ — ચા સાથે અને ચટણી સાથે.
સામગ્રી
ખરીદી કે તૈયારી વખતે દરેક સામગ્રી પર ટેપ કરીને નિશાની કરી શકો છો.
- પડ: 2 કપ મેંદો, 4 ચમચી તેલ કે ઘી, ½ ચમચી અજમો, મીઠું
- પૂરણ: 4 બાફેલા બટાકા, ½ કપ વટાણા
- 1 ચમચી આદુ-મરચાંની પેસ્ટ, જીરું, હિંગ
- ધાણાજીરું, ગરમ મસાલો, આમચૂર, મીઠું
- કોથમીર
- તળવા માટે તેલ
બનાવવાની રીત
- લોટમાં તેલ, અજમો અને મીઠું નાખી, ઓછા પાણીથી કઠણ લોટ બાંધો. 30 મિનિટ ઢાંકી રાખો.
- તેલમાં જીરું-હિંગ નાખી, વટાણા અને આદુ-મરચાં સાંતળો, પછી મસળેલા બટાકા અને મસાલા ઉમેરી 5 મિનિટ પકાવો. ઠંડું કરો.
- લોટની અંડાકાર પૂરી વણી, વચ્ચેથી કાપી, કોન બનાવી પૂરણ ભરો અને કિનારી પાણીથી ચોંટાડો.
- ધીમા તાપે તેલમાં 12-15 મિનિટ તળો, ધીમે ધીમે સોનેરી થવા દો.
- ચટણી અને ચા સાથે પીરસો.
ટિપ્સ
- ધીમા તાપે તળવાથી જ પડ ફોડ પડે છે — ઝડપથી તળશો તો પરપોટા આવશે.
- પૂરણ ઠંડું હોય તો જ ભરવું.
સાચવવું અને ફરી ગરમ કરવું
વાળેલા કાચા સમોસા ફ્રીઝરમાં મહિનો રહે છે — ડબ્બામાં દરેક પડ વચ્ચે બટર પેપર મૂકવું. ફ્રીઝરમાંથી સીધા ધીમા તાપે તળવા, પહેલાં પીગાળવા નહીં. તળેલા સમોસા બહાર એક દિવસ ચાલે છે; ફ્રિજમાં પડ ચીમળાઈને ચામડા જેવું થઈ જાય છે. ફરી કરકરા કરવા ઓવનમાં 180°C પર આઠ મિનિટ, માઇક્રોવેવમાં કદી નહીં.
શું બદલી શકાય
- મેંદાને બદલે અડધો ઘઉંનો લોટ વાપરી શકાય. પડ મજબૂત રહેશે પણ ફોડ નહીં પડે, અને તળતી વખતે તેલ વધુ પીશે.
- આમચૂર ન હોય તો તાપ બંધ કર્યા પછી અડધી ચમચી લીંબુનો રસ નાખો, અથવા ખાંડેલાં અનારદાણા. ખટાશ પૂરણમાં જરૂરી છે, એ વગર પૂરણ મોળું લાગે છે.
- વટાણા ન હોય તો બાફેલા મકાઈના દાણા કે ઝીણું સમારેલું પનીર નાખો. ડુંગળી ઉમેરવી હોય તો સાંતળીને પાણી સૂકવી લેવું, નહીં તો પૂરણ ભીનું થશે.
- મોણમાં ઘી વાપરશો તો પડ વધુ ભરભરું અને સ્વાદિષ્ટ થશે. તેલ વાપરશો તો પડ થોડું કડક પણ વધુ ટકાઉ રહેશે — બહાર એક દિવસ રાખવા હોય તો તેલ સારું.
સાથે શું પીરસવું
સાંજની ચા સાથે ચારના ટકોરે — ભારતીય ઘરનો સૌથી જાણીતો નાસ્તો. સાથે લીલી ચટણી અને ખજૂર-આંબલીની ગળી ચટણી. પાંઉમાં મૂકીને સમોસા-પાંઉ, કે દહીં-ચટણી નાખીને સમોસા ચાટ પણ બને છે. મહેમાન આવ્યે અને તહેવારોમાં ઘરે બનાવાય છે.
આ ભૂલો ટાળો
- લોટ નરમ બાંધવો નહીં. પૂરીના લોટ કરતાં સ્પષ્ટ કઠણ જોઈએ — નરમ લોટનું પડ તળતી વખતે પરપોટા જેવું ફૂલે છે અને ફોડ પડતી નથી.
- કોનનું તળિયું બરાબર ચોંટાડવું. ત્યાંથી પૂરણ નીકળે તો તેલ ડહોળું થાય છે અને બાકીના સમોસા પણ બગડે છે — કિનારી પર પાણી લગાવી આંગળીથી દબાવીને ચોંટાડવી.
- બટાકા સાવ મસળીને લોચો કરવો નહીં. ખરબચડા ટુકડા રહેવા દેવા, એથી સમોસામાં દરેક બટકે બટાકાનો સ્વાદ અલગ આવે છે.
- કડાઈમાં એક સાથે ઘણા સમોસા નાખવા નહીં. તેલનું તાપમાન પડી જાય છે અને સમોસા તેલ પીને ભારે થઈ જાય છે — ચાર-પાંચ જ, વચ્ચે જગ્યા રહે એટલા.
વારંવાર પૂછાતા સવાલ
સમોસાના પડ પર પરપોટા કેમ આવે છે?
લોટ નરમ બંધાયો છે અથવા તેલ બહુ ગરમ છે. કઠણ લોટ અને ધીમો તાપ બંને જોઈએ. તળતાં પહેલાં વાળેલા સમોસા દસ મિનિટ ઢાંક્યા વગર રાખવા — ઉપરનું પડ જરા સૂકાય છે અને પછી પરપોટા નથી આવતા.
તળ્યા પછી સમોસા પોચા થઈ જાય તો કારણ શું?
તાપ ઊંચો હતો એટલે બહારથી રંગ પકડાયો પણ પડ અંદરથી કાચું રહ્યું, અને વરાળ બહાર ન નીકળતાં પડ નરમ પડી ગયું. બાર-પંદર મિનિટ ધીમા તાપે તળવા જરૂરી છે. તળ્યા પછી જાળીમાં પાથરવા, થાળીમાં ઢગલો કરવા નહીં.
ઓવન કે એર ફ્રાયરમાં સમોસા બની શકે?
બની શકે, પણ એ તળેલા જેવા નહીં થાય. ઉપર તેલ લગાવી 200°C પર પચીસ મિનિટ, વચ્ચે એક વાર ઉથલાવવા. પડ કરકરું થશે પણ તળેલાની ફોડ પડતી નથી — તળવામાં જે થર છૂટા પડે છે એ ઊંડા તેલમાં જ બને છે.
