બટાકાનું શાક અને પૂરીBataka nu Shaak & Puri
બેસતા વર્ષની સવાર હોય કે પ્રવાસ — રસાવાળું બટાકાનું શાક અને ફૂલેલી પૂરી ગુજરાતી ઘરનું પરંપરાગત જોડાણ છે.
સામગ્રી
ખરીદી કે તૈયારી વખતે દરેક સામગ્રી પર ટેપ કરીને નિશાની કરી શકો છો.
- 4 બાફેલા બટાકા, હાથથી તોડેલા
- 2 ચમચી તેલ, રાઈ, જીરું, હિંગ, લીમડો
- 1 ચમચી આદુ-મરચાંની પેસ્ટ
- હળદર, ધાણાજીરું, 1 ચમચી ગોળ, મીઠું
- લીંબુ અને કોથમીર
- પૂરી: 2 કપ ઘઉંનો લોટ, 1 ચમચી તેલ, મીઠું, તળવા માટે તેલ
બનાવવાની રીત
- તેલમાં રાઈ, જીરું, હિંગ, લીમડો અને આદુ-મરચાંનો વઘાર કરો.
- હળદર અને ધાણાજીરું ઉમેરી, બટાકા નાખો.
- 2 કપ પાણી, ગોળ અને મીઠું ઉમેરી 10 મિનિટ ઉકાળો, રસો થોડો ઘટ્ટ થવા દો.
- લીંબુ અને કોથમીર ઉમેરો.
- પૂરી માટે કઠણ લોટ બાંધી, નાની પૂરી વણી, ગરમ તેલમાં ફુલાવીને તળો.
ટિપ્સ
- બટાકા છરીથી કાપવાને બદલે હાથથી તોડવાથી રસો વધુ ચોંટે છે.
- પૂરીનો લોટ કઠણ બાંધવો, નરમ લોટની પૂરી તેલ પી જાય છે.
સાચવવું અને ફરી ગરમ કરવું
રસાવાળું બટાકાનું શાક બહાર પાંચ-છ કલાક ચાલે છે, ફ્રિજમાં બે દિવસ. બેસી ગયા પછી રસો બટાકા પી જાય છે અને શાક ઘટ્ટ થઈ જાય છે — ગરમ કરતી વખતે પા કપ પાણી ઉમેરી ઉકાળો. પૂરી સાથે ન રાખવી; એ બીજા દિવસે ચીમળાઈ જાય છે અને તવા પર ફરી ગરમ કરતાં કડક થઈ જાય છે.
શું બદલી શકાય
- ગોળ ન હોય તો અડધી ચમચી ખાંડ ચાલે, પણ ગોળ રસાને જે ઘાટો રંગ અને ઊંડી મીઠાશ આપે છે એ નહીં આવે.
- આદુ-મરચાંની પેસ્ટ તૈયાર ન હોય તો એક ઇંચ આદુ અને બે લીલાં મરચાં ખાંડણીમાં ખાંડી લો — મિક્સરમાં આટલું થોડું ફરતું નથી.
- લીમડો ન મળે તો છોડી દેવો, બીજું કંઈ નાખવાની જરૂર નથી. હિંગ થોડી વધારે નાખવાથી સુગંધ સચવાઈ રહે છે.
- પૂરીમાં ઘઉંના લોટ સાથે બે ચમચી રવો ઉમેરો — પૂરી વધુ કરકરી રહે છે અને જલદી પોચી પડતી નથી.
સાથે શું પીરસવું
ગુજરાતી ઘરમાં આ રવિવારની સવારનું કે પ્રવાસનું ભોજન છે. સાથે ગળ્યું-ખાટું અથાણું, પાપડ અને દહીં. ટ્રેનની મુસાફરીમાં ઠંડી પૂરી અને શાક સાથે લઈ જવાની પરંપરા છે — ઠંડું થયા પછી પણ સ્વાદ બેસે છે.
આ ભૂલો ટાળો
- પૂરી વણીને ઢગલો કરી ન રાખવી. વણેલી પૂરી રાહ જુએ તો સૂકાઈ જાય છે અને તેલમાં ફૂલતી નથી — વણો અને તરત તળો.
- તેલ બરાબર ગરમ હોવું જોઈએ. લોટનો નાનો ટુકડો નાખતાં તરત ઉપર આવે તો તૈયાર; ધીમે ઊઠે તો તેલ ઠંડું છે અને પૂરી તેલ પીશે.
- રસામાં બટાકા નાખ્યા પછી વધુ હલાવવા નહીં — બટાકા ઓગળીને રસો લોચા જેવો થઈ જાય છે.
- લીંબુ તાપ બંધ કર્યા પછી જ નિચોવવું. ઉકળતા રસામાં લીંબુ નાખવાથી ખટાશ કડવી લાગે છે.
વારંવાર પૂછાતા સવાલ
પૂરી કેમ ફૂલતી નથી?
ત્રણ કારણ સામાન્ય છે: લોટ નરમ બાંધ્યો હોય, પૂરી અસમાન વણાઈ હોય (પાતળી-જાડી જગ્યા હોય તો હવા એક બાજુ નીકળી જાય), અથવા તેલ પૂરતું ગરમ ન હોય. તળતી વખતે ઝારાથી પૂરીને હળવેથી તેલમાં દબાવવી — એ દબાણથી જ ફૂલે છે.
શાકનો રસો કેટલો ઘટ્ટ હોવો જોઈએ?
પૂરી સાથે ખાવાનું હોય તો રસો ચમચામાંથી ધીમે પડે એટલો — સાવ પાતળો હોય તો પૂરી સાથે ઊપડતો નથી. વધુ ઘટ્ટ કરવા એક બાફેલો બટાકો મસળીને ઉમેરો, પાતળો કરવા ગરમ પાણી.
બીજા દિવસની પૂરી ફરી કરકરી કરી શકાય?
થોડીક. તવા પર ઘી વગર બંને બાજુ અડધી મિનિટ શેકવાથી કરકરાપણું પાછું આવે છે, પણ તાજી પૂરી જેવી નહીં થાય. બચેલી પૂરીનો ભૂકો કરી ભેળ કે ચૂરમા જેવું બનાવવું વધુ સારો ઉપાય છે.
