મુઠિયાMuthiya
મુઠિયા એટલે દૂધી કે મેથી નાખીને હાથની મુઠ્ઠીથી વાળેલા, બાફીને વઘારેલા ગોટા. તળેલા નહીં હોવાથી હળવા અને પચવામાં સહેલા છે.
સામગ્રી
ખરીદી કે તૈયારી વખતે દરેક સામગ્રી પર ટેપ કરીને નિશાની કરી શકો છો.
- 1 કપ ઘઉંનો લોટ
- ½ કપ ચણાનો લોટ
- ¼ કપ રવો
- 1½ કપ છીણેલી દૂધી
- 1 ચમચી આદુ-મરચાંની પેસ્ટ
- ½ ચમચી હળદર, 1 ચમચી ખાંડ, મીઠું
- 1 ચમચી લીંબુનો રસ, ¼ ચમચી સોડા
- વઘાર માટે: તેલ, રાઈ, તલ, હિંગ, લીમડો
બનાવવાની રીત
- છીણેલી દૂધી સાથે બધી સામગ્રી ભેગી કરી નરમ લોટ બાંધો. દૂધીનું પાણી જ વાપરો, વધારાનું પાણી ટાળો.
- લોટના લાંબા રોલ વાળો.
- તેલ લગાવેલી ચાળણીમાં મૂકી 20 મિનિટ બાફો.
- ઠંડા પડે એટલે અડધા ઇંચના કટકા કરો.
- તેલમાં રાઈ, તલ, હિંગ અને લીમડાનો વઘાર કરી, કટકા ઉમેરી 5 મિનિટ સાંતળો.
- કોથમીર અને કોપરું ભભરાવી ચા સાથે પીરસો.
ટિપ્સ
- છરી નાખતાં ચોખ્ખી નીકળે એટલે મુઠિયા બફાઈ ગયા સમજો.
- વઘારમાં થોડાં તલ વધુ નાખવાથી સ્વાદ ખીલે છે.
- સવારે વધેલા મુઠિયા શેકીને નાસ્તામાં લઈ શકાય.
સાચવવું અને ફરી ગરમ કરવું
બાફેલા મુઠિયાના રોલ કાપ્યા વગર જ ફ્રિજમાં રાખવા — એમ ત્રણ દિવસ ભીના અને નરમ રહે છે. કાપીને રાખો તો કિનારીઓ સૂકાઈ જાય છે. ફ્રીઝરમાં મહિનો રહે છે. વઘારેલા મુઠિયા સંઘરવા નહીં, બીજા દિવસે પોચા અને તેલવાળા લાગે છે — જેટલા ખાવા હોય એટલા જ વઘારવા, બાકીના રોલ રાખી મૂકવા.
શું બદલી શકાય
- દૂધીને બદલે છીણેલી કોબી, ખમણેલું ગાજર કે મેથીની ભાજી વાપરી શકાય. મેથી વાપરો તો પહેલાં મીઠું નાખી દસ મિનિટ રાખી, પાણી નિચોવી લેવું, નહીં તો લોટ ઢીલો થઈ જશે.
- ઘઉંના લોટનો અડધો ભાગ જુવાર કે બાજરીના લોટથી બદલી શકાય. મુઠિયા થોડા ભરભરા થશે, એટલે રોલ જરા જાડા વાળવા જેથી તૂટે નહીં.
- રવો ન હોય તો એની જગ્યાએ ચણાનો લોટ વધારવો, પણ મુઠિયા થોડા ચીકણા રહેશે — રવો જ એમાં કચકચાટ લાવે છે.
- સોડાને બદલે પા ચમચી ઈનો વાપરો, પણ લોટ બાંધવાના છેલ્લા પગલે નાખવો અને તરત રોલ વાળીને બાફવા મૂકી દેવા.
સાથે શું પીરસવું
સાંજની ચા સાથે ગુજરાતી ઘરનો જૂનો નાસ્તો. સાથે લીલી ચટણી કે મીઠું-મરચું નાખેલું દહીં. મેથીના મુઠિયા ઉંધિયામાં પણ નાખવામાં આવે છે, જે શિયાળાની ખાસ વાનગી છે. મુસાફરીમાં સાથે લઈ જવા માટે પણ અનુકૂળ — ઠંડા થયા પછી પણ ખાવા જેવા રહે છે.
આ ભૂલો ટાળો
- દૂધીનું પાણી નિચોવી નાખીને પછી સાદું પાણી ઉમેરવું નહીં. એ પાણીમાં જ દૂધીનો સ્વાદ છે — છીણેલી દૂધી સીધી લોટમાં નાખવી અને જરૂર પડે તો જ ટપકું પાણી.
- લોટ રોટલીના લોટ જેવો મસળવો નહીં. બધી સામગ્રી હળવા હાથે ભેગી કરવી; વધુ મસળવાથી મુઠિયા કઠણ અને ચવડ થાય છે.
- ચાળણીમાં રોલ એકબીજાને અડીને ન મૂકવા. વચ્ચે આંગળી જેટલી જગ્યા રાખવી, નહીં તો જ્યાં અડે ત્યાં વરાળ પહોંચતી નથી અને લોટ કાચો રહી જાય છે.
- ગરમ રોલ કાપવા નહીં. પૂરેપૂરા ઠંડા થવા દેવા — ગરમ કાપતાં ભૂકો થઈ જાય છે અને કટકા સરખા નથી આવતા.
વારંવાર પૂછાતા સવાલ
મુઠિયા કઠણ કેમ થાય છે?
લોટ વધુ મસળાયો હોય, રવો વધારે પડ્યો હોય, અથવા બાફવાનો સમય લંબાયો હોય. વીસ મિનિટ પૂરતી છે; એથી વધુ બાફવાથી મુઠિયા સૂકાઈને કઠણ થાય છે. લોટ પણ રોટલીના લોટ કરતાં થોડો નરમ અને ચીકણો રહેવો જોઈએ.
કાપતી વખતે ભૂકો કેમ થઈ જાય છે?
રોલ ગરમ છે અથવા બંધાયા નથી. પહેલાં પૂરા ઠંડા કરવા, પછી ધારદાર છરીથી કાપવા. તૂટતા જ રહે તો લોટમાં ચણાનો લોટ બે ચમચી વધારે નાખવો — એ બાંધવાનું કામ કરે છે.
બાફ્યા વગર તળેલા મુઠિયા બની શકે?
હા, એ અલગ રીત છે. એ જ લોટના નાના ગોળા વાળી મધ્યમ તાપે તળવા — બહારથી કરકરા અને અંદરથી નરમ થાય છે, ચા સાથે સરસ લાગે છે. એમાં સોડા ઓછો રાખવો, નહીં તો તળતી વખતે તેલ વધુ પીશે.
