પાત્રાPatra
અળવીનાં પાન પર ચણાના લોટનો ખાટો-મીઠો મસાલો લગાવી, વાળીને બાફેલા રોલ એટલે પાત્રા. બાફ્યા પછી વઘારીને કે તળીને ખવાય છે, અને ચોમાસા-શિયાળામાં ગુજરાતી ઘરોમાં ખાસ બને છે.
સામગ્રી
ખરીદી કે તૈયારી વખતે દરેક સામગ્રી પર ટેપ કરીને નિશાની કરી શકો છો.
- 8-10 અળવીનાં પાન
- 1½ કપ ચણાનો લોટ
- 2 ચમચી આંબલીનો રસ
- 2 ચમચી ગોળ
- 1 ચમચી આદુ-મરચાંની પેસ્ટ
- ½ ચમચી હળદર, 1 ચમચી ધાણાજીરું, મીઠું
- વઘાર: તેલ, રાઈ, તલ, હિંગ
- કોપરું અને કોથમીર
બનાવવાની રીત
- પાનની પાછળની જાડી નસો છરીથી કાઢી, ધોઈને લૂછી લો.
- ચણાનો લોટ, આંબલી, ગોળ, મસાલા અને થોડું પાણી ભેગું કરી ઘટ્ટ, ચીકણી પેસ્ટ બનાવો.
- એક પાન ઊંધું મૂકી પેસ્ટ લગાવો, ઉપર બીજું પાન મૂકી ફરી પેસ્ટ લગાવો — આમ 3-4 પાનનો થર કરો.
- બંને બાજુથી વાળી, ચુસ્ત રોલ બનાવો.
- 20-25 મિનિટ બાફો, ઠંડા પડે એટલે ચીરીઓ કાપો.
- રાઈ, તલ અને હિંગનો વઘાર કરી ચીરીઓ સાંતળો, કોપરું-કોથમીર ભભરાવી પીરસો.
ટિપ્સ
- પેસ્ટમાં આંબલી ઓછી પડે તો ગળું ખરબચડું લાગે છે — ખટાશ બરાબર રાખો.
- રોલ ચુસ્ત વાળો, નહીંતર કાપતી વખતે છૂટા પડે છે.
- વધેલા પાત્રા બીજા દિવસે તળીને ક્રિસ્પી ખાઈ શકાય.
સાચવવું અને ફરી ગરમ કરવું
બાફેલા રોલ વઘાર કર્યા વગર ફ્રિજમાં ચાર દિવસ રહે, અને ડીપ ફ્રીઝરમાં મહિનો — આ જ પાત્રાની ખરી સગવડ છે. વઘાર કરેલા પાત્રા ફ્રિજમાં બે દિવસ રહે પણ તલ અને કોપરું ભેજ ખેંચીને પોચાં પડે છે. ફરી ખાતી વખતે તવા પર થોડું તેલ મૂકી ચીરીઓ બંને બાજુ શેકવી. બાફેલા રોલ પૂરા ઠંડા થયા પછી જ કાપવા અને ફ્રિજમાં મૂકવા.
શું બદલી શકાય
- અળવીનાં પાન ન મળે તો રાજગરાનાં કે ચોળાઈનાં મોટાં પાન વપરાય છે, પણ એ પાતળાં હોય એટલે બે પાનના થર કરવા અને બાફવાનો સમય પંદર મિનિટ કરવો.
- આંબલીને બદલે ત્રણ ચમચી લીંબુનો રસ કે અડધી ચમચી આમચૂર વાપરી શકાય. આંબલીનો ઘેરો સ્વાદ નહીં મળે, પણ ખટાશનું કામ થઈ જશે — અને આંબલી અહીં ફક્ત સ્વાદ માટે નથી.
- ગોળને બદલે ખાંડ ચાલે, પણ ગોળ અને આંબલીની જોડી જ પાત્રાનો સ્વાદ બનાવે છે. ખાંડ વાપરો તો સહેજ વધારે નાખવી.
- પેસ્ટમાં બે ચમચી દહીં ઉમેરશો તો એ પાન પર વધુ સારી રીતે ચીપકે છે અને રોલ વાળતાં તૂટતું નથી.
સાથે શું પીરસવું
ગુજરાતી ફરસાણ છે — સવારની ચા સાથે, મહેમાન આવે ત્યારે થાળીમાં, અને લગ્ન-પ્રસંગના જમણમાં. ઘણા ઘરમાં દાળ-ભાતની થાળીમાં બાજુમાં બે ચીરીઓ મૂકવામાં આવે છે. લીલી ચટણી સાથે સારું લાગે, પણ પાત્રામાં ખટાશ-મીઠાશ હોય એટલે ચટણી વગર પણ ચાલે.
આ ભૂલો ટાળો
- પેસ્ટ પાતળી રાખવી નહીં. ઘટ્ટ, છરીથી પાથરી શકાય એવી રાખવી — પાતળી પેસ્ટ પાન પરથી સરકી જાય છે અને બાફતી વખતે નીચે ભેગી થાય છે.
- પેસ્ટનું પડ જાડું ન કરવું. પાતળું, એકસરખું પડ કરવું; જાડું પડ વચ્ચેથી કાચું રહે છે અને કાપતી વખતે ભૂકો થાય છે.
- બાફેલા રોલ ગરમ હોય ત્યારે કાપવા નહીં. છરી ચોંટે છે અને ચીરીઓ છૂટી પડી જાય છે — ઓછામાં ઓછા વીસ-ત્રીસ મિનિટ ઠંડા થવા દેવા.
- અળવીનાં પાન કાચાં ચાખવાની કોશિશ ન કરવી, ગળામાં ખંજવાળ આવે છે. એ ખટાશ અને બાફવાથી જ શમે છે, એટલે બાફવાના સમયમાં કાપકૂપ ન કરવી.
વારંવાર પૂછાતા સવાલ
પાત્રા ખાતી વખતે ગળામાં ખંજવાળ કેમ આવે છે?
પેસ્ટમાં ખટાશ ઓછી પડી છે અથવા બાફવાનો સમય ઓછો રહ્યો છે. અળવીનાં પાનની એ ખાસિયત આંબલી-લીંબુની ખટાશ અને પૂરતી વરાળથી જ જાય છે. આવું થાય તો ચીરીઓને વઘારતી વખતે થોડો લીંબુનો રસ છાંટીને બે મિનિટ વધુ શેકવી.
રોલ બાફતી વખતે છૂટા પડી જાય છે, શું કરવું?
રોલ ઢીલો વળ્યો છે કે પેસ્ટ પાતળી છે. ઘટ્ટ પેસ્ટ વાપરવી, રોલ ચુસ્ત વાળવો, અને બાફવા મૂકતાં પહેલાં દસ મિનિટ ફ્રિજમાં રાખવો — એ બંધાઈ જાય છે. જોઈએ તો દોરાથી બે જગ્યાએ હળવું બાંધી શકાય.
તૈયાર પાત્રાનાં પાન બજારમાં મળે તો એ વાપરી શકાય?
અળવીનાં તાજાં પાન ન મળે ત્યારે ઘણા ઘરમાં ડબ્બાબંધ પાત્રા વપરાય છે, પણ એ પહેલેથી બાફેલાં અને મસાલાવાળાં હોય છે — એને ફક્ત કાપીને વઘારવાનાં હોય છે. આ રેસિપી તાજાં પાનની છે, જેમાં પેસ્ટ અને થર તમારા હાથનાં હોય છે.





