ભીંડાનું શાકBhinda nu Shaak
સૂકું, મસાલાવાળું ભીંડાનું શાક — રોટલી સાથે રોજિંદા જમણનું સૌથી સામાન્ય શાક. બરાબર બનાવો તો ચીકણું નહીં, પણ કરકરું થાય.
સામગ્રી
ખરીદી કે તૈયારી વખતે દરેક સામગ્રી પર ટેપ કરીને નિશાની કરી શકો છો.
- 400 ગ્રામ ભીંડા
- 3 ચમચી તેલ
- રાઈ, જીરું, હિંગ
- ½ ચમચી હળદર, 1 ચમચી લાલ મરચું, 1 ચમચી ધાણાજીરું
- 1 ચમચી ખાંડ, મીઠું
- 1 ચમચી લીંબુનો રસ
- કોથમીર
બનાવવાની રીત
- ભીંડા ધોઈને કપડાથી બરાબર લૂછો અને સાવ કોરા થાય પછી જ સમારો — ભીનાશ જ ચીકાશનું કારણ છે.
- તેલમાં રાઈ, જીરું અને હિંગનો વઘાર કરો.
- ભીંડા ઉમેરી, ઢાંક્યા વગર મધ્યમ તાપે 8-10 મિનિટ શેકો.
- મસાલા, ખાંડ અને મીઠું ઉમેરી, વધુ 5 મિનિટ શેકો.
- લીંબુ અને કોથમીર ઉમેરી, ગરમ રોટલી સાથે પીરસો.
ટિપ્સ
- શાક ઢાંકવું નહીં, વરાળથી ચીકાશ વધે છે.
- મીઠું છેલ્લે નાખવું.
- વધુ સ્વાદ માટે થોડા શેકેલા શીંગદાણાનો ભૂકો ઉમેરો.
સાચવવું અને ફરી ગરમ કરવું
ભીંડાનું શાક બહાર ચાર-પાંચ કલાક અને ફ્રિજમાં બે દિવસ રહે છે, પણ બેસી ગયા પછી ભીંડા નરમ પડે છે અને થોડી ચીકાશ પાછી આવે છે. ગરમ કરતી વખતે ખુલ્લા તવા પર તેજ તાપે બે-ત્રણ મિનિટ શેકવું — માઇક્રોવેવમાં વરાળ બંધાઈને શાક લપસણું થઈ જાય છે. પાણી કદી ઉમેરવું નહીં.
શું બદલી શકાય
- લીંબુની જગ્યાએ અડધી ચમચી આમચૂર પાવડર નાખો — પાણી ઉમેરાતું નથી એટલે ચીકાશનું જોખમ નહીં અને ખટાશ બરાબર આવે.
- ખાંડ ન નાખવી હોય તો છોડી શકાય, પણ ગુજરાતી સ્વાદ માટે ચપટી ગોળ ઉમેરવો.
- તેલને બદલે ઘી વાપરશો તો ભીંડા વધુ સરસ શેકાય છે, પણ તાપ ધીમો રાખવો — ઘી જલદી બળે છે.
- સૂકું લાલ મરચું વાપરવું હોય તો વઘારમાં જ નાખવું; પાવડર મસાલા સાથે પછી ઉમેરવો.
સાથે શું પીરસવું
ગરમ રોટલી કે ભાખરી સાથે, બાજુમાં દાળ-ભાત અને છાશ. ઉનાળામાં અને ચોમાસાની શરૂઆતમાં ભીંડા સૌથી કૂણા મળે છે, એ ઋતુમાં ગુજરાતી થાળીમાં લગભગ રોજ હોય છે. ખીચડી-કઢી સાથે પણ બેસે છે.
આ ભૂલો ટાળો
- ભીંડા ધોયા પછી સમારીને તરત ન વાપરવા — ભીનાશ રહી ગઈ હોય તો ગમે તેટલું શેકો, ચીકાશ જશે નહીં. એક કલાક અગાઉ ધોઈ, લૂછી, ખુલ્લા રાખવા.
- વાસણ ઠાંસીને ભરવું નહીં. ભીંડા એક પડમાં રહે એટલી પહોળી કડાઈ વાપરો; ઢગલો થાય તો નીચેના ભીંડા વરાળમાં બફાઈ જાય છે.
- શરૂઆતની 8-10 મિનિટમાં વારંવાર હલાવવું નહીં. ભીંડાને તળિયે ચીપકીને શેકાવા દો, બહુ હલાવવાથી તૂટે છે અને રેસા છૂટા પડે છે.
- દરેક ભીંડાના બંને છેડા કાપી નાખવા, ખાસ કરીને ડંખવાળો છેડો — એ ભાગ કઠણ રહે છે અને ચાવવામાં આવે છે.
વારંવાર પૂછાતા સવાલ
ભીંડા સમારતી વખતે છરી ચીકણી થાય તો શું કરવું?
છરી અને પાટિયું વચ્ચે વચ્ચે સૂકા કપડાથી લૂછતા રહો. ઘણા લોકો છરીની ધાર પર થોડું તેલ લગાવી લે છે, એથી ચીકાશ ચીપકતી નથી અને સમારવું ઝડપી થાય છે.
કૂણા ભીંડા કેવી રીતે ઓળખવા?
છેડો આંગળીથી વાળો — કૂણો ભીંડો 'ટચ' કરીને તૂટી જશે, જૂનો વળી જશે પણ તૂટશે નહીં. મોટા અને જાડા ભીંડા ટાળવા, એમાં બી કઠણ થઈ ગયાં હોય છે.
ભીંડાના શાકમાં ડુંગળી કે ટામેટું નાખી શકાય?
ડુંગળી ચાલે — પહેલાં સાંતળી લેવી, પછી ભીંડા ઉમેરવા. ટામેટું ટાળવું: એનું પાણી ભીંડાને ફરી ચીકણા કરી દે છે. ખટાશ જોઈતી હોય તો લીંબુ કે આમચૂર જ વાપરવું.
