બીસી બેલે ભાતBisi Bele Bath
કર્ણાટકનું બીસી બેલે ભાત એટલે ભાત, દાળ અને શાકભાજી એક જ વાસણમાં, ખાસ મસાલા અને ઘી સાથે — એક વાસણનું આખું ભોજન.
સામગ્રી
ખરીદી કે તૈયારી વખતે દરેક સામગ્રી પર ટેપ કરીને નિશાની કરી શકો છો.
- 1 કપ ચોખા, ½ કપ તુવેરની દાળ
- 1½ કપ સમારેલા શાકભાજી (ગાજર, ફણસી, વટાણા, દૂધી)
- 2 ચમચી બીસી બેલે ભાત મસાલો
- 2 ચમચી આંબલીનો રસ, થોડો ગોળ
- હળદર, મીઠું
- વઘાર: ઘી, રાઈ, હિંગ, લીમડો, કાજુ, સૂકું મરચું
બનાવવાની રીત
- ચોખા અને દાળને હળદર સાથે કૂકરમાં નરમ થાય ત્યાં સુધી બાફો. થોડું વધુ પાણી રાખો.
- શાકભાજીને અલગથી નરમ થાય ત્યાં સુધી ઉકાળો.
- બાફેલા ભાત-દાળમાં શાકભાજી, મસાલો, આંબલી, ગોળ અને મીઠું ઉમેરો.
- જરૂર પ્રમાણે ગરમ પાણી નાખી 10 મિનિટ ધીમા તાપે પકાવો. મિશ્રણ ઘટ્ટ ખીચડી જેવું રહેવું જોઈએ.
- ઘીમાં રાઈ, હિંગ, લીમડો, કાજુ અને મરચું તતડાવી ઉપર રેડો.
- ઉપર ઘી મૂકી, પાપડ કે બુંદી સાથે ગરમ પીરસો.
ટિપ્સ
- ઠંડું પડે એટલે ઘટ્ટ થઈ જાય છે — પીરસતી વખતે ગરમ પાણી ઉમેરો.
- ઘી ઓછું ન કરો, સ્વાદ એના પર જ છે.
સાચવવું અને ફરી ગરમ કરવું
ઠંડું પડતાં બીસી બેલે ભાત ઢેફા જેવું જામી જાય છે, એટલે બહાર ચાર-પાંચ કલાકથી વધુ ન રાખવું. ફ્રિજમાં બે દિવસ રહે છે. ફરી ગરમ કરતી વખતે વાસણમાં અડધો કપ ગરમ પાણી નાખી, સતત હલાવતા રહીને ઉકાળો — નહીં તો તળિયે ચોંટીને દાઝી જાય છે. ઉપર તાજું ઘી મૂકવું, જૂનું ઘી બેસી ગયેલું લાગે છે.
શું બદલી શકાય
- બીસી બેલે ભાત મસાલો ન હોય તો બે ચમચી સંભાર મસાલામાં ચપટી તજ-લવિંગનો પાવડર અને એક ચમચી ખમણેલું સૂકું કોપરું ઉમેરો. સરખું નહીં થાય, પણ નજીક પહોંચે છે.
- આંબલીનો રસ ન હોય તો અડધી ચમચી આંબલીની પેસ્ટ અડધા કપ પાણીમાં ઓગાળી વાપરો. કોકમ પણ ચાલે, પણ ટામેટું ન વાપરવું — એની ખટાશ આ મસાલા સાથે બેસતી નથી.
- તુવેરની દાળને બદલે મસૂરની દાળ વાપરી શકાય, બાફવામાં ઓછો સમય લે છે. પણ એ પૂરેપૂરી ઓગળી જાય છે, એટલે ભાતમાં દાળનો કોઈ અલગ સ્વાદ રહેતો નથી.
- લાંબા બાસમતી ચોખા ટાળવા. સોના મસૂરી કે કોઈ પણ ટૂંકા દાણાના ચોખા લો — આ વાનગીમાં દાણા થોડા ઓગળવા જોઈએ, છૂટા રહેવા જોઈએ નહીં.
સાથે શું પીરસવું
દક્ષિણ ભારતમાં આ એક જ વાનગીનું આખું ભોજન ગણાય છે — બીજું શાક-દાળ કરવાની જરૂર નથી. સાથે ખારી બુંદી, પાપડ, બટાકાની વેફર અને સાદું દહીં. ગુજરાતી ઘરમાં રાતના એક વાસણના જમણ તરીકે સરસ બેસે છે.
આ ભૂલો ટાળો
- ચોખા અને દાળ કોરાં ન રાખવાં. આ ખીચડી જેવી વાનગી છે — દાણા થોડા ઓગળેલા અને ભીના જોઈએ, એટલે બાફતી વખતે પાણી છૂટથી રાખો.
- આંબલી અને ગોળ શાકભાજી નરમ થયા પછી જ ઉમેરવાં. ખટાશમાં ગાજર અને ફણસી કઠણ જ રહી જાય છે, પછી કેટલું પણ ઉકાળો નરમ નહીં પડે.
- મસાલો જરૂર કરતાં વધુ નાખવાથી સ્વાદ તીખો નહીં, કડવો થાય છે — એમાં ધાણા, મેથી અને સૂકું મરચું ભરપૂર હોય છે. બે ચમચીથી શરૂ કરવું.
- ધીમા તાપે પકાવતી વખતે ઢાંકીને મૂકી દેવું નહીં. દર બે મિનિટે તળિયે ચમચો ફેરવવો, નહીં તો નીચેથી દાઝેલી વાસ આખા વાસણમાં ઊતરી જાય છે.
વારંવાર પૂછાતા સવાલ
બીસી બેલે ભાત અને સંભાર-ભાત એક જ છે?
નહીં. સંભાર-ભાત એટલે અલગ બનાવેલો સંભાર ભાત પર રેડેલો. બીસી બેલે ભાતમાં ચોખા, દાળ, શાકભાજી અને મસાલો સાથે પકાવાય છે, એટલે બધું એકરસ થઈ જાય છે. મસાલો પણ સંભાર મસાલાથી અલગ છે — એમાં સૂકું કોપરું અને ખડા ગરમ મસાલા હોય છે.
ઘટ્ટ થઈ ગયું હોય તો કેટલું પાણી ઉમેરવું?
એક સમયે પા કપ ગરમ પાણી નાખી ઉકાળો, પછી જોવું. ચમચામાંથી ધીમે સરકે એટલું પાતળું જોઈએ. ઠંડું પાણી નાખવાથી સ્વાદ બેસી જાય છે અને તળિયે ચોંટવા લાગે છે, એટલે ગરમ પાણી જ વાપરવું.
કૂકરમાં એક સાથે બધું બાફી શકાય?
શાકભાજી અલગ ઉકાળવા વધુ સારું. એક સાથે બાફવાથી ગાજર અને ફણસી સાવ ઓગળી જાય છે અને દૂધી પાણી છોડે છે. સમય બચાવવો હોય તો ચોખા-દાળ કૂકરમાં અને શાકભાજી બાજુમાં તપેલીમાં — બંને સાથે થઈ જશે.
