દહીં બટાકાDahi Bataka
બાફેલા બટાકાને ફીણેલા દહીંમાં નાખીને બનતું ઠંડું, હળવું શાક. ઉપવાસમાં કે ગરમીમાં પેટને આરામ આપે છે.
સામગ્રી
ખરીદી કે તૈયારી વખતે દરેક સામગ્રી પર ટેપ કરીને નિશાની કરી શકો છો.
- 3 બાફેલા બટાકા, ચોસલાં
- 1½ કપ ફીણેલું દહીં
- 1 ચમચી ઘી, જીરું, 2 લીલાં મરચાં
- ¼ કપ શેકેલા શીંગદાણાનો ભૂકો
- સિંધવ મીઠું, 1 ચમચી ખાંડ
- કોથમીર અને શેકેલું જીરું
બનાવવાની રીત
- દહીંને ગઠ્ઠા વગર ફીણી, મીઠું અને ખાંડ ઉમેરો.
- તેમાં બટાકાના ચોસલાં અને શીંગદાણાનો ભૂકો ભેળવો.
- ઘીમાં જીરું અને મરચાં તતડાવી, આ વઘાર ઉપર રેડો.
- શેકેલું જીરું અને કોથમીર ભભરાવો.
- થોડી વાર ફ્રિજમાં રાખી ઠંડું પીરસો.
ટિપ્સ
- દહીં ખાટું ન હોય એ જોવું, નહીંતર સ્વાદ બગડે છે.
- બટાકા ઠંડા હોય પછી જ દહીંમાં નાખવા.
સાચવવું અને ફરી ગરમ કરવું
દહીંની વાનગી છે એટલે બહાર મૂકવી જ નહીં, ખાસ કરીને ઉનાળામાં — બે-ત્રણ કલાકમાં ખાટી થવા લાગે છે. ફ્રિજમાં ઢાંકીને એક દિવસ રહે. ઊભી રહેવાથી દહીં પાણી છોડે છે, એટલે પીરસતાં પહેલાં ચમચીથી હળવા હાથે ભેળવી લેવું. ગરમ કરવાની વાનગી નથી; ગરમ કરતાં દહીં ફાટી જાય છે. શીંગદાણાનો ભૂકો અને વઘાર પીરસતી વખતે નાખવાથી સૌથી સારું લાગે.
શું બદલી શકાય
- દહીં પાતળું હોય તો મલમલના કપડામાં અડધો કલાક નિતારી લો. ઘટ્ટ દહીં બટાકાને વળગે છે, પાતળું દહીં થાળીમાં ફેલાઈ જાય છે.
- સિંધવ મીઠું ન હોય તો સામાન્ય મીઠું ચાલે, પણ ઉપવાસમાં ખાવાનું હોય તો સિંધવ જ રાખવું.
- શીંગદાણાને બદલે શેકેલા દાળિયાનો ભૂકો કે ભૂંજેલા તલ વાપરી શકાય. ઉપવાસમાં દાળિયા ઘણા ઘરમાં ચાલતા નથી, ત્યારે શીંગદાણા જ રાખવા.
- લીલાં મરચાંને બદલે બે આખાં સૂકાં લાલ મરચાં ઘીમાં તતડાવો — વઘાર વધુ સુગંધી થાય અને તીખાશ હળવી રહે.
સાથે શું પીરસવું
ઉપવાસના દિવસે, ખાસ કરીને શ્રાવણમાં, આ સૌથી સહેલી વાનગી ગણાય. બાકી ઉનાળામાં ગરમ થેપલાં કે પૂરી સાથે ઠંડું દહીં બટાકા થાળીમાં મૂકવામાં આવે છે. સાદી ખીચડી સાથે પણ બરાબર બેસે છે.
આ ભૂલો ટાળો
- બટાકા વધુ બાફવા નહીં. ત્રણ-ચાર સીટીવાળા બટાકા ચોસલાં કાપતાં ભાંગી પડે છે અને દહીંમાં છૂંદો થઈ જાય છે. બે સીટી બસ, અને છરી સહેજ અટકે એવા રાખવા.
- દહીં પહેલાં બરાબર ફીણી લેવું, પછી જ મીઠું-ખાંડ ઉમેરવાં. ગઠ્ઠાવાળા દહીંમાં મીઠું એકસરખું ભળતું નથી અને કોઈ કોળિયો ખારો તો કોઈ સાવ મોળો લાગે છે.
- શીંગદાણાનો ભૂકો કલાકો પહેલાં ભેળવી ન દેવો. એ દહીંનું પાણી ખેંચીને પોચો પડે છે અને ખાતી વખતનો કરકરો સ્વાદ જતો રહે છે.
- વઘાર માટે ઘી ધુમાડો કાઢે ત્યાં સુધી ગરમ ન કરવું. ઠંડા દહીં પર સાવ ઊકળતું ઘી પડતાં ઉપરનું દહીં ફાટેલું દેખાય છે — જીરું તતડે એટલે તરત ઉતારી લેવું.
વારંવાર પૂછાતા સવાલ
દહીં બટાકા ઉપવાસમાં ખાઈ શકાય?
હા, ઘણા ઘરમાં ફરાળમાં બને છે. શરત એટલી કે સિંધવ મીઠું વાપરવું, હિંગ કે ધાણાજીરું ન નાખવું અને દાળિયાને બદલે શીંગદાણા રાખવા. દરેક ઘરના નિયમ જુદા હોય છે, એટલે ઘરમાં જે ચાલતું હોય એ પ્રમાણે નક્કી કરવું.
દહીં ખાટું થઈ ગયું હોય તો શું કરવું?
બે-ત્રણ ચમચી દૂધ કે તાજી મલાઈ ઉમેરી ફીણી લો અને ખાંડ સહેજ વધારો. ખટાશ ઘણી વધારે હોય તો એ દહીં આ વાનગીમાં ન વાપરવું — કઢી કે વઘારેલા ભાતમાં વાપરી લેવું, ત્યાં ખટાશ કામ લાગે છે.
આ આગલા દિવસે બનાવી શકાય?
બટાકા બાફીને ચોસલાં ફ્રિજમાં રાખી શકાય અને દહીં અલગ ફીણીને રાખી શકાય. ભેળવવાનું અને વઘાર પીરસતાં અડધો કલાક પહેલાં કરવું. ભેળવીને રાતભર રાખેલું દહીં બટાકા પાણીવાળું અને ખાટું લાગે છે.
