દાળ ભાત રોટલી શાકDal Bhaat Rotli Shaak
ગુજરાતી થાળીનો પાયો — મીઠી-ખાટી તુવેરની દાળ, ભાત, ગરમ રોટલી અને એક શાક. અહીં દાળની ખરી ગુજરાતી રીત આપી છે.
સામગ્રી
ખરીદી કે તૈયારી વખતે દરેક સામગ્રી પર ટેપ કરીને નિશાની કરી શકો છો.
- 1 કપ તુવેરની દાળ
- 2 ચમચી આંબલીનો રસ, 2 ચમચી ગોળ
- 1 ચમચી આદુ-મરચાંની પેસ્ટ
- હળદર, ધાણાજીરું, મીઠું
- વઘાર: ઘી, રાઈ, જીરું, મેથી, હિંગ, લીમડો, લવિંગ, તજ, સૂકું મરચું
- શીંગદાણા, કોકમ કે ટામેટું, કોથમીર
બનાવવાની રીત
- દાળને હળદર સાથે કૂકરમાં 4 સીટી સુધી બાફી, ફીણી લો.
- 3 કપ પાણી ઉમેરી પાતળી કરો, આંબલી, ગોળ, આદુ-મરચાં અને મીઠું નાખી 10 મિનિટ ઉકાળો.
- શીંગદાણા અને કોકમ ઉમેરો.
- ઘીમાં બધા વઘારના મસાલા તતડાવી દાળમાં રેડો.
- કોથમીર નાખી, ભાત, રોટલી અને શાક સાથે પીરસો.
ટિપ્સ
- ગુજરાતી દાળ પાતળી હોય છે — ઘટ્ટ દાળ ભાત સાથે બરાબર લાગતી નથી.
- ગોળ અને આંબલીનું સંતુલન જ દાળનો સ્વાદ નક્કી કરે છે.
સાચવવું અને ફરી ગરમ કરવું
ગોળવાળી દાળ ઉનાળામાં બહાર ચાર-પાંચ કલાકથી વધુ ન રાખવી — ખાટી થઈ જાય છે. ફ્રિજમાં બે દિવસ રહે; ઠંડી પડતાં ઘટ્ટ થાય એટલે ગરમ પાણી ઉમેરી એક ઉકાળો આપો. ભાત અલગ ડબ્બામાં રાખો, અને રોટલી કપડું પાથરેલા ડબ્બામાં મૂકો તો દિવસભર નરમ રહે છે.
શું બદલી શકાય
- કોકમ ન હોય તો 1 ચમચી વધારાની આંબલી કે એક સમારેલું ટામેટું ઉમેરો; સ્વાદ થોડો ઓછો ઘેરો આવશે.
- ગોળની જગ્યાએ ખાંડ ચાલે, પણ થોડી ઓછી નાખવી — ખાંડની મીઠાશ તીખી હોય છે, ગોળ જેવી ગોળમટોળ નહીં.
- આંબલી ખૂટે તો છેલ્લે ½ ચમચી આમચૂર કે લીંબુનો રસ નાખો, તાપ બંધ કર્યા પછી.
- શીંગદાણા ન નાખવા હોય તો છોડી દો; નાખવા હોય તો કાચા દાણા દાળ ઉકળે ત્યારે જ નાખવા, પછી નહીં.
સાથે શું પીરસવું
આ ગુજરાતી ઘરનું રોજનું બપોરનું ભોજન છે. પહેલાં રોટલી-શાક, પછી દાળ-ભાત ઉપર ઘીની ધાર. સાથે પાપડ, છાશ, કાચું કચુંબર અને અથાણું. ઘણાં ઘરમાં દાળ-ભાત જમણના છેલ્લે ખવાય છે; રાતે ઓછું ખાવું હોય તો ખીચડી-કઢી બને.
આ ભૂલો ટાળો
- દાળ ફીણ્યા પહેલાં આંબલી-ગોળ ન નાખવાં. ખટાશ પડ્યા પછી દાળ બરાબર ઓગળતી નથી અને દાણા રહી જાય છે.
- મેથીના દાણા ચાર-પાંચથી વધુ ન નાખવા, નહીંતર દાળ કડવી થાય છે.
- વઘાર કરતી વખતે રાઈ પૂરી તતડે તે પછી જ બીજા મસાલા નાખવા; લીમડો અને હિંગ છેલ્લે, નહીંતર બળી જાય છે.
- કોથમીર નાખ્યા પછી દાળ ઉકાળવી નહીં — તાજી સુગંધ ઊડી જાય છે. તાપ બંધ કરીને જ નાખો.
વારંવાર પૂછાતા સવાલ
ગુજરાતી દાળ કેટલી પાતળી હોવી જોઈએ?
ચમચીથી રેડો ત્યારે ધાર પડે એટલી પાતળી. એક કપ દાળ માટે બાફ્યા પછી ત્રણ કપ પાણી આશરે બરાબર છે. ભાત દાળને શોષે છે, એટલે શરૂઆતમાં જે ઘટ્ટ લાગે તે થાળીમાં બહુ ઘટ્ટ લાગશે.
દાળ કડવી કેમ લાગે છે?
સામાન્ય રીતે મેથી વધારે પડી હોય અથવા વઘારમાં મેથી-હિંગ બળી ગયાં હોય. લવિંગ અને તજ પણ વધારે નાખવાથી સ્વાદ ભારે થઈ જાય છે — એક-બે લવિંગ અને નાનો તજનો ટુકડો પૂરતો છે.
ગોળ વગર દાળ બની શકે?
બની શકે, પણ એ ગુજરાતી દાળ નહીં રહે. ગોળ માત્ર મીઠાશ માટે નથી, એ આંબલીની ખટાશ અને મરચાંની તીખાશને જોડે છે. મીઠાશ ન જોઈતી હોય તો અડધો ગોળ નાખી, આંબલી પણ અડધી કરો.
