દાળ ઢોકળીDal Dhokli
દાળ ઢોકળી એટલે એક જ વાસણમાં આખું જમણ — ગુજરાતી દાળમાં ઘઉંના લોટની મસાલાવાળી ઢોકળી બાફીને બનતી વાનગી. રવિવારની બપોર કે નિરાંતની રાત માટે ઉત્તમ.
સામગ્રી
ખરીદી કે તૈયારી વખતે દરેક સામગ્રી પર ટેપ કરીને નિશાની કરી શકો છો.
- દાળ: 1 કપ તુવેરની દાળ, આંબલીનો રસ, ગોળ, હળદર, મીઠું
- ઢોકળી: 1 કપ ઘઉંનો લોટ, 2 ચમચી ચણાનો લોટ
- ½ ચમચી હળદર, 1 ચમચી લાલ મરચું, ધાણાજીરું
- 1 ચમચી તેલ, મીઠું
- વઘાર: ઘી, રાઈ, જીરું, હિંગ, લીમડો, સૂકું મરચું
- શીંગદાણા, કોથમીર, ઘી
બનાવવાની રીત
- તુવેરની દાળ બાફી, ફીણી, પાતળી કરો. આંબલી, ગોળ, હળદર અને મીઠું ઉમેરી ઉકાળો.
- ઢોકળી માટે લોટ, મસાલા અને તેલ ભેગાં કરી કઠણ લોટ બાંધો. 10 મિનિટ રહેવા દો.
- પાતળી રોટલી વણી, હીરા આકારના કટકા કાપો.
- ઉકળતી દાળમાં એક પછી એક ઢોકળી નાખો અને ધીમા તાપે 12-15 મિનિટ હલાવતાં પકાવો.
- શીંગદાણા ઉમેરો. ઘીમાં રાઈ, જીરું, હિંગ, લીમડો અને મરચાંનો વઘાર કરી ઉપર રેડો.
- ઘી અને કોથમીર નાખી ગરમ પીરસો.
ટિપ્સ
- ઢોકળી નાખતી વખતે દાળ ઉકળતી હોવી જોઈએ, નહીંતર ચોંટી જશે.
- દાળ થોડી પાતળી રાખો — ઢોકળી પાણી પી જાય છે.
- વધેલી દાળ ઢોકળી ઘટ્ટ થઈ જાય તો ગરમ પાણી ઉમેરો.
સાચવવું અને ફરી ગરમ કરવું
દાળ ઢોકળી ફ્રિજમાં બે દિવસ રહે છે, પણ ઢોકળી દાળ પીતી જાય છે એટલે બીજા દિવસે ઘટ્ટ થઈ જાય છે. ગરમ કરતી વખતે ગરમ પાણી ઉમેરીને પાતળી કરવી — ઠંડું પાણી સ્વાદ બગાડે છે. વધેલી દાળ ઢોકળી બીજા દિવસે ઘણાને વધુ ભાવે છે, કારણ કે મસાલો ઢોકળીમાં ઊતરે છે.
શું બદલી શકાય
- ઘઉંના લોટમાં બે ચમચી ચણાનો લોટ ઉમેરો તો ઢોકળી વધુ સ્વાદિષ્ટ થાય છે.
- આંબલી ન હોય તો કોકમ કે આમચૂર વાપરી શકાય; લીંબુ છેલ્લે જ ઉમેરવું.
- ગોળને બદલે ખાંડ ચાલે, પણ ગોળથી રંગ અને સ્વાદ બંને જુદા આવે છે.
- શીંગદાણા ન નાખવા હોય તો કાજુ વાપરો — ગુજરાતનાં ઘણાં ઘરોમાં એમ જ બને છે.
સાથે શું પીરસવું
દાળ ઢોકળી એક જ વાસણમાં આખું જમણ છે. સાથે ભાત, પાપડ, કચુંબર અને થોડું ઘી — બસ એટલું પૂરતું. ઉપર કાચી ડુંગળી અને લીંબુ નાખીને ખાવાની મજા અલગ છે.
આ ભૂલો ટાળો
- ઢોકળી એકસાથે ન નાખવી. એક-એક કરીને ઉકળતી દાળમાં નાખવી, નહીંતર ચોંટી જાય છે.
- ઢોકળી નાખ્યા પછી વધુ હલાવવું નહીં — તૂટી જાય છે.
- દાળ પાતળી રાખવી. ઢોકળી પાણી શોષે છે, એટલે જે ઘટ્ટ લાગે એ પીરસતાં સુધીમાં વધુ ઘટ્ટ થશે.
- ઢોકળી વણતી વખતે લોટ વધારે ન છાંટવો, નહીંતર દાળ ડહોળી થાય છે.
વારંવાર પૂછાતા સવાલ
દાળ ઢોકળી અને દાળ ઢોકળામાં ફરક છે?
દાળ ઢોકળી ગુજરાતી વાનગી છે — ઘઉંના લોટની ચપટી ઢોકળી તુવેરની ગળચટી-ખાટી દાળમાં બાફીને. રાજસ્થાનમાં એને દાલ ઢોકલી કહે છે અને મસાલો વધુ તીખો હોય છે. ઢોકળાં સાવ જુદી વાનગી છે.
ઢોકળી કડક કેમ થાય છે?
લોટ કઠણ બાંધ્યો હોય અથવા મોણ ઓછું હોય. લોટમાં એક ચમચી તેલ અને ચપટી હળદર નાખીને નરમ બાંધવો, અને વણ્યા પછી તરત દાળમાં નાખવી.
આ વાનગી ક્યારે બને છે?
જ્યારે ઘરે શાક ન હોય, કે નિરાંતે એક જ વસ્તુ બનાવવી હોય ત્યારે. ચોમાસામાં અને શિયાળાની સાંજે ખાસ બને છે, કારણ કે ગરમ અને પેટ ભરે એવી વાનગી છે.
