દૂધી ચણાનું શાકDudhi Chana nu Shaak
દૂધી અને ચણાની દાળનું હળવું, રસાવાળું શાક — પચવામાં સહેલું અને રોટલી-ભાત બંને સાથે સરસ લાગે.
સામગ્રી
ખરીદી કે તૈયારી વખતે દરેક સામગ્રી પર ટેપ કરીને નિશાની કરી શકો છો.
- 500 ગ્રામ દૂધી, ટુકડામાં સમારેલી
- ½ કપ ચણાની દાળ, 1 કલાક પલાળેલી
- 2 ચમચી તેલ
- રાઈ, જીરું, હિંગ, લીમડો
- 1 ચમચી આદુ-મરચાંની પેસ્ટ
- હળદર, ધાણાજીરું, 1 ચમચી ગોળ, મીઠું
- કોથમીર અને લીંબુ
બનાવવાની રીત
- તેલમાં રાઈ, જીરું, હિંગ અને લીમડાનો વઘાર કરો.
- આદુ-મરચાં ઉમેરી, પછી પલાળેલી ચણાની દાળ નાખી 2 મિનિટ સાંતળો.
- દૂધી, હળદર, ધાણાજીરું, મીઠું અને 1 કપ પાણી ઉમેરો.
- ઢાંકીને 15-18 મિનિટ પકાવો, જ્યાં સુધી દાળ નરમ ન થાય (અથવા કૂકરમાં 2 સીટી).
- ગોળ ઉમેરી 2 મિનિટ ઉકાળો.
- કોથમીર અને લીંબુ નાખી પીરસો.
ટિપ્સ
- દાળ પલાળવાથી જલદી ચડે છે.
- દૂધી પોતે પાણી છોડે છે, એટલે પાણી ઓછું ઉમેરો.
- કડવી દૂધી ન વાપરો — એક ટુકડો ચાખીને ખાતરી કરો.
સાચવવું અને ફરી ગરમ કરવું
આ શાક ફ્રિજમાં ત્રણ દિવસ સારું રહે છે અને બીજા દિવસે સ્વાદ વધુ ભળેલો લાગે છે. બહાર ઉનાળામાં પાંચ-છ કલાકથી વધુ ન રાખવું. ઠંડું થતાં ચણાની દાળ રસો પી જાય છે અને શાક ઘટ્ટ થઈ જાય છે — ગરમ કરતી વખતે થોડું ગરમ પાણી ઉમેરી ઉકાળો. દૂધી વધુ ગરમ કરતાં સાવ ઓગળી જાય છે, એટલે બે વાર ગરમ ન કરવું.
શું બદલી શકાય
- ચણાની દાળને બદલે તુવેરની દાળ વાપરી શકાય, પણ એ જલદી ઓગળે છે એટલે પલાળવાનો સમય અડધો કરવો અને કૂકરમાં એક જ સીટી.
- દૂધી ન હોય તો કોળું, તુરિયાં કે ગલકાં ચાલે. કોળું વાપરો તો ગોળ ઓછો કરવો — કોળું પોતે ગળ્યું હોય છે.
- ગોળની જગ્યાએ ખાંડ ચાલે, પણ અડધી માત્રામાં. ગોળ ખટાશ-તીખાશને જે રીતે બાંધે છે એ ખાંડથી નથી થતું.
- દાળ પલાળવાનું ભૂલી ગયા હોય તો કોરી દાળ કૂકરમાં ત્રણ સીટી સુધી ચડે છે — ખાલી દૂધી પછી ઉમેરવી, નહીંતર એ લોચો થઈ જશે.
સાથે શું પીરસવું
રોટલી કે ભાખરી સાથે ગુજરાતી થાળીમાં રોજનું શાક છે. દાળ-ભાત અને છાશ સાથે આખું જમણ બની જાય. ચોમાસા અને ઉનાળામાં દૂધી સૌથી સસ્તી અને તાજી મળે છે, એ વખતે આ શાક ઘણાં ઘરમાં અઠવાડિયે બે વાર થાય છે.
આ ભૂલો ટાળો
- દૂધી અને દાળ એકસાથે કૂકરમાં ન મૂકવાં. દાળને વધુ સમય જોઈએ છે અને દૂધીને ઓછો — બંને સાથે ચડાવશો તો દૂધી ઓગળી જશે ને દાળ દાણા જેવી રહી જશે.
- દૂધી બહુ ઝીણી ન સમારવી. અંગૂઠાના નખ જેવા ટુકડા રાખો; નાના ટુકડા રસામાં ઓગળીને દેખાતા જ બંધ થઈ જાય છે.
- દૂધીની છાલ પૂરેપૂરી ઉતારવી. પાતળી છાલ રહી જાય તો રંધાતી નથી અને ખાતી વખતે રેસા જેવી આવે છે.
- ગોળ શરૂઆતમાં ન નાખવો. દાળ ચડતાં પહેલાં ગળપણ ઉમેરશો તો દાળ કઠણ રહે છે — ગોળ છેલ્લે, દાળ નરમ થયા પછી.
વારંવાર પૂછાતા સવાલ
દૂધી કડવી નીકળે તો શાક બચાવી શકાય?
નહીં. કડવી દૂધીની કડવાશ રસામાં ફેલાઈ જાય છે અને ખાંડ, ગોળ કે લીંબુથી ઢંકાતી નથી — આખું શાક ફેંકી દેવું પડે. એટલે જ સમારતી વખતે એક કાચો ટુકડો જીભ પર મૂકીને ચાખી લેવું.
ચણાની દાળ નરમ કેમ નથી થતી?
દાળ જૂની હોય તો ગમે તેટલી પકાવો, નરમ નહીં થાય. બીજું કારણ ખટાશ કે ગળપણ વહેલું ઉમેરાયું હોય. લીંબુ અને ગોળ બંને દાળ ચડ્યા પછી જ નાખવાં, અને દાળ છ મહિનાથી જૂની ન વાપરવી.
કૂકર વગર આ શાક બની શકે?
હા. પલાળેલી દાળ ઢાંકીને ધીમા તાપે 15-18 મિનિટમાં ચડી જાય છે. દૂધી પોતે પાણી છોડે છે એટલે બળવાની ચિંતા ઓછી, પણ વચ્ચે એક વાર જોઈ લેવું અને જરૂર પડે તો પા કપ ગરમ પાણી ઉમેરવું.
