ફણસી ઢોકળીFansi Dhokli
ફણસી સાથે ચણાના લોટની નાની ઢોકળી નાખીને બનતું શાક — એક જ વાનગીમાં શાક અને થોડું પેટ ભરે એવું કંઈક.
સામગ્રી
ખરીદી કે તૈયારી વખતે દરેક સામગ્રી પર ટેપ કરીને નિશાની કરી શકો છો.
- 300 ગ્રામ ફણસી, ટુકડા કરેલી
- ઢોકળી: ½ કપ ચણાનો લોટ, ¼ કપ ઘઉંનો લોટ, હળદર, મરચું, અજમો, તેલ, મીઠું
- 2 ચમચી તેલ, રાઈ, જીરું, હિંગ, લીમડો
- 1 ચમચી આદુ-મરચાંની પેસ્ટ
- હળદર, ધાણાજીરું, 1 ચમચી ગોળ, મીઠું
- લીંબુ અને કોથમીર
બનાવવાની રીત
- ઢોકળીની સામગ્રી ભેગી કરી, થોડા પાણીથી કઠણ લોટ બાંધી, નાના ગોળા કે ચપટી ઢોકળી વાળો.
- તેલમાં રાઈ, જીરું, હિંગ અને લીમડાનો વઘાર કરી આદુ-મરચાં ઉમેરો.
- ફણસી, હળદર, મીઠું અને ½ કપ પાણી ઉમેરી ઢાંકીને 10 મિનિટ પકાવો.
- ઢોકળી ઉમેરી, ઢાંકીને 8-10 મિનિટ પકાવો — ઢોકળી ચડી જવી જોઈએ.
- ધાણાજીરું અને ગોળ ઉમેરી 2 મિનિટ રાખો.
- લીંબુ અને કોથમીર નાખી રોટલી સાથે પીરસો.
ટિપ્સ
- ઢોકળી નાની રાખવી, મોટી હોય તો વચ્ચે કાચી રહે છે.
- પાણી પૂરતું રાખવું, ઢોકળી પાણી શોષે છે.
સાચવવું અને ફરી ગરમ કરવું
ફ્રિજમાં બે દિવસ રહે છે, પણ ઢોકળી રસો શોષતી રહે છે એટલે બીજા દિવસે શાક સૂકું અને ઢોકળી ફૂલેલી લાગે છે. ફરી ગરમ કરતી વખતે પા કપ ગરમ પાણી નાખી, ધીમા તાપે ઉકાળો અને હળવા હાથે હલાવો. બે વારથી વધુ ગરમ કરવું નહીં — ઢોકળી લોટ જેવી ઓગળી જાય છે. બહાર પાંચ-છ કલાકથી વધુ રાખવું નહીં.
શું બદલી શકાય
- ફણસી ન હોય તો વાલોર પાપડી, ગુવાર કે તુવેરના લીલવા વાપરી શકાય. ગુવાર વાપરો તો પાંચ મિનિટ વધુ બાફવી પડશે, લીલવા ઝટ ચડી જાય છે એટલે ઢોકળી સાથે જ નાખવા.
- ઢોકળીમાં ચણાનો લોટ વધુ અને ઘઉંનો ઓછો રાખો તો ઢોકળી કઠણ થાય; ઘઉં વધારો તો રસામાં ઓગળી જાય. બે ભાગ ચણાનો અને એક ભાગ ઘઉંનો — આ પ્રમાણ બદલવું નહીં.
- ગોળ ન હોય તો અડધી ચમચી ખાંડ ચાલે, પણ રંગ એટલો ઘેરો નહીં આવે. ગોળ હંમેશાં છેલ્લે ઉમેરવો, શરૂઆતમાં નાખવાથી તળિયે ચોંટે છે.
- અજમો ન હોય તો ચપટી વરિયાળીનો ભૂકો કે જીરું ઢોકળીના લોટમાં નાખો. અજમો ઢોકળીની સોડમ માટે છે, સાવ કાઢી નાખો તો લોટ મોળો લાગે છે.
સાથે શું પીરસવું
રોજના જમણમાં રોટલી અને છાશ સાથે. ઢોકળી હોવાથી શાક પોતે ભરાવદાર છે, એટલે સાથે દાળ બનાવવાની જરૂર પડતી નથી — ખાસ કરીને સાંજના હળવા જમણ માટે એક જ વાસણમાં પૂરું ભોજન થઈ જાય છે.
આ ભૂલો ટાળો
- ઢોકળીનો લોટ રોટલીના લોટ જેવો નરમ ન બાંધવો. કઠણ બાંધવો પડે છે — નરમ લોટની ઢોકળી રસામાં ઓગળીને આખું શાક ઘટ્ટ લચકો બનાવી દે છે.
- ફણસીના બંને છેડા અને રેસા કાઢવાનું ભૂલવું નહીં. જૂની ફણસીમાં કિનારીએ કડક રેસો હોય છે, એ રાંધવા છતાં દાંત વચ્ચે રહી જાય છે.
- ઢોકળી નાખ્યા પછી ચમચો જોરથી ન ફેરવવો. વાસણ હલાવીને ભેળવવું, નહીં તો ઢોકળી તૂટીને રસામાં ભળી જાય છે.
- લીંબુ ઉકળતા શાકમાં ન નિચોવવું. ગોળ અને લીંબુ સાથે ઉકળે તો ખટાશ કડવી લાગે છે — તાપ બંધ કર્યા પછી જ લીંબુ.
વારંવાર પૂછાતા સવાલ
ઢોકળી વચ્ચેથી કાચી રહી જાય તો?
બે કારણ: ઢોકળી જાડી વાળી હોય, અથવા રસો ઉકળતો ન હોય. ઢોકળી અંગૂઠાના નખ જેટલી પાતળી રાખવી અને વચ્ચે આંગળીથી ખાડો પાડવો — એથી વરાળ અંદર જાય છે. ઢાંકીને મધ્યમ તાપે રાખવું, ધીમા તાપે ઢોકળી બફાતી નથી.
આ દાળ-ઢોકળી જેવું જ છે?
નહીં. દાળ-ઢોકળીમાં ઢોકળી પાતળી તુવેરની દાળમાં પકાવાય છે અને એ રસાવાળી વાનગી છે, ભાતની જગ્યાએ ખવાય છે. ફણસી ઢોકળીમાં ઢોકળી શાકમાં પકાવાય છે, રસો સાવ થોડો રહે છે અને એ રોટલી સાથે શાક તરીકે ખવાય છે.
ઢોકળી પહેલેથી વાળી રાખી શકાય?
એક-બે કલાક ઢાંકીને રાખી શકાય, પણ વધુ નહીં — ઢોકળી સૂકાઈને કિનારીએથી ફાટવા લાગે છે અને પછી રસામાં તૂટે છે. લોટ બાંધી ઢાંકીને રાખવો વધુ સારું, અને શાક ચડતું હોય એ વખતે ઢોકળી વાળી લેવી.
