ફરાળી ચેવડોFarali Chevdo
બટાકાની સળી, શીંગદાણા, સૂકા કોપરા અને કિસમિસનો ફરાળી ચેવડો — ડબ્બામાં રાખો તો આખા શ્રાવણ મહિનામાં કામ લાગે.
સામગ્રી
ખરીદી કે તૈયારી વખતે દરેક સામગ્રી પર ટેપ કરીને નિશાની કરી શકો છો.
- 3 બટાકા, સળી જેવા છીણેલા
- ½ કપ શીંગદાણા, ¼ કપ સૂકા કોપરાની ચીરીઓ
- ¼ કપ કિસમિસ
- લીમડો (ફરાળમાં ચાલે તો), 2 ચીરેલાં મરચાં
- સિંધવ મીઠું, 1 ચમચી ખાંડ, ચપટી મરી
- તળવા માટે તેલ
બનાવવાની રીત
- છીણેલા બટાકાને ઠંડા પાણીમાં 10 મિનિટ રાખી, નિતારી, કપડાથી બરાબર કોરા કરો.
- ગરમ તેલમાં થોડા થોડા કરીને કરકરા થાય ત્યાં સુધી તળો.
- એ જ તેલમાં શીંગદાણા, કોપરું, કિસમિસ અને મરચાં અલગ અલગ તળી લો.
- બધું ભેગું કરી, મીઠું, ખાંડ અને મરી ભભરાવી ભેળવો.
- સંપૂર્ણ ઠંડું થાય પછી જ ડબ્બામાં ભરો.
ટિપ્સ
- બટાકા ભીના હોય તો તેલ ઊડે છે અને ચેવડો કરકરો થતો નથી.
- થોડા થોડા તળવા, એકસાથે નાખશો તો ચોંટી જશે.
સાચવવું અને ફરી ગરમ કરવું
સંપૂર્ણ ઠંડો થયા પછી હવાચુસ્ત ડબ્બામાં આઠ-દસ દિવસ કરકરો રહે છે. કિસમિસ ભેજ છોડે છે, એટલે લાંબો સમય રાખવો હોય તો કિસમિસ અલગ રાખીને પીરસતી વખતે નાખવી. ડબ્બો ઠંડી અને કોરી જગ્યાએ રાખવો — ગેસ પાસેની વરાળ પણ ચેવડાને પોચો પાડે છે. પોચો પડે તો કોરી કડાઈમાં ધીમા તાપે બે-ત્રણ મિનિટ હલાવીને ફરી કરકરો કરી શકાય.
શું બદલી શકાય
- બટાકાને બદલે શક્કરિયાની સળીઓ વાપરી શકાય. એ જલદી રંગ પકડે છે, એટલે તાપ થોડો ધીમો રાખવો.
- શીંગદાણાને બદલે કાજુના ટુકડા કે બદામની ચીરીઓ ચાલે. બંને શીંગદાણા કરતાં ઝડપથી તળાય છે — પંદર-વીસ સેકન્ડમાં કાઢી લેવાં.
- ખાંડ દાણાદાર હોય તો દળીને ભૂકો કરી નાખવો. દાણાદાર ખાંડ ચેવડામાં ચોંટતી નથી, ડબ્બાને તળિયે બેસી જાય છે.
- મરીને બદલે લાલ મરચું વાપરવું હોય તો વાંધો નથી, પણ ઘણા ઘરમાં ઉપવાસમાં લાલ મરચું ચાલતું નથી. ત્યારે મરી અને ચીરેલાં લીલાં મરચાં જ રાખવાં.
સાથે શું પીરસવું
ઉપવાસના દિવસે બપોરે કે સાંજે ભૂખ લાગે ત્યારે મૂઠો ભરીને ખાવાનો નાસ્તો. શ્રાવણ, નવરાત્રિ અને એકાદશીમાં ઘરોમાં ડબ્બો ભરીને રાખવામાં આવે છે. ઉપવાસ ન હોય તો સાદી ચા સાથે પણ સરસ લાગે.
આ ભૂલો ટાળો
- બટાકાની સળીઓ જાડી ન કરવી. જાડી સળી બહારથી રંગ પકડી લે છે પણ અંદર નરમ રહે છે, અને ઠંડી પડતાં ચીમળાઈ જાય છે. છીણીની પાતળી બાજુ વાપરવી.
- તેલ બરાબર તપ્યું ન હોય તો સળીઓ તેલ પી જાય છે અને ચેવડો ચીકણો થાય છે. એક સળી નાખીને જુઓ — તરત ઉપર આવીને તડતડ થવી જોઈએ.
- કિસમિસ તેલમાં પાંચ સેકન્ડથી વધુ ન રાખવી. ફૂલે એટલે તરત ઝારાથી કાઢી લેવી, નહીંતર કડવી થઈ જાય છે.
- મીઠું-ખાંડ ચેવડો સાવ ઊકળતો હોય ત્યારે નહીં, સહેજ હૂંફાળો હોય ત્યારે ભભરાવવાં. એ વખતે મસાલો વળગે છે; સાવ ઠંડા ચેવડા પર નાખેલો મસાલો નીચે બેસી જાય છે.
વારંવાર પૂછાતા સવાલ
ચેવડો બીજા દિવસે પોચો પડી જાય છે, કારણ?
ડબ્બામાં ભરતી વખતે ક્યાંક સહેજ ગરમાટો રહી ગયો હશે. અંદર બંધાયેલી વરાળ ઠંડી પડીને પાણી બની જાય છે. થાળીમાં પાથરીને પૂરો કલાક ઠંડો થવા દેવો, પછી જ ડબ્બો બંધ કરવો.
આ અઠવાડિયા પહેલાં બનાવી શકાય?
બટાકા, શીંગદાણા અને કોપરું તળીને અલગ ડબ્બામાં રાખી શકાય, આઠ-દસ દિવસ ચાલે. કિસમિસ, મીઠું, ખાંડ અને મરી ખાવાના દિવસે ભેળવવાં. એકસાથે ભેળવી રાખેલો ચેવડો જલદી પોચો પડે છે, કારણ મીઠું ભેજ ખેંચે છે.
લીમડો ઉપવાસમાં ચાલે?
એ ઘરના રિવાજ પર છે. કેટલાક ઘરમાં લીમડો અને મરી ફરાળમાં ચાલે છે, કેટલાકમાં નહીં. ન ચાલતું હોય તો લીમડો છોડી દેવો — સ્વાદમાં ખાસ ફરક પડતો નથી, સુગંધ થોડી ઓછી રહે છે.
