ફરાળી ઢોકળાંFarali Dhokla
સામાના લોટ અને દહીંમાંથી બનતાં નરમ ફરાળી ઢોકળાં — તળેલું ટાળવું હોય ત્યારે ઉપવાસનો સૌથી હળવો વિકલ્પ.
સામગ્રી
ખરીદી કે તૈયારી વખતે દરેક સામગ્રી પર ટેપ કરીને નિશાની કરી શકો છો.
- 1 કપ સામાનો લોટ
- ½ કપ ખાટું દહીં
- ½ કપ પાણી
- 1 ચમચી આદુ-મરચાંની પેસ્ટ, સિંધવ મીઠું
- 1 ચમચી ઈનો કે ચપટી સોડા
- વઘાર: ઘી, જીરું, તલ, ચીરેલાં મરચાં
- કોપરું અને કોથમીર
બનાવવાની રીત
- સામાનો લોટ, દહીં અને પાણી ભેગાં કરી ગઠ્ઠા વગરનું ખીરું બનાવી 15 મિનિટ રાખો.
- આદુ-મરચાં અને મીઠું ઉમેરો.
- ઈનો નાખી હળવા હાથે હલાવી, તરત તેલ લગાવેલી થાળીમાં રેડો.
- 12-15 મિનિટ બાફો; છરી ચોખ્ખી નીકળે એટલે તૈયાર.
- ઠંડું પડે એટલે ચોસલાં પાડી, ઘીમાં જીરું-તલ-મરચાંનો વઘાર કરી ઉપર રેડો.
- કોપરું અને કોથમીર ભભરાવી પીરસો.
ટિપ્સ
- ખીરું 15 મિનિટ રહેવા દેવાથી લોટ ફૂલે છે અને ઢોકળાં નરમ થાય છે.
- ઈનો નાખ્યા પછી રાહ જોવી નહીં.
સાચવવું અને ફરી ગરમ કરવું
ફરાળી ઢોકળાં બનાવ્યાના દિવસે જ સૌથી સારાં. સામાના લોટનાં હોવાથી ચણાના લોટનાં ઢોકળાં કરતાં જલદી કોરાં અને કઠણ થાય છે. ફ્રિજમાં હવાચુસ્ત ડબ્બામાં બે દિવસ રહે; ખાતાં પહેલાં ચાળણીમાં મૂકી ત્રણ-ચાર મિનિટ વરાળે ગરમ કરો અને ઉપર તાજો ઘીનો વઘાર કરો. માઇક્રોવેવમાં સૂકાં પડી જાય છે.
શું બદલી શકાય
- સામાનો લોટ ન હોય તો રાજગરાનો લોટ ચાલે, પણ ઢોકળાં સહેજ ભારે અને ઘાટા રંગનાં થશે; અડધો સામો-અડધો શિંગોડાનો લોટ વાપરવાથી પોત સારું રહે છે.
- ખાટું દહીં ન હોય તો તાજા દહીંમાં 1 ચમચી લીંબુનો રસ નાખો, અથવા દહીં રાતભર બહાર રાખી ખટાશ આવવા દો.
- ઈનો ન હોય તો ચપટી ખાવાનો સોડા અને થોડો લીંબુનો રસ ભેગાં, છેલ્લી ઘડીએ.
- ઉપવાસ ન હોય તો સિંધવને બદલે સામાન્ય મીઠું અને ઘીને બદલે તેલ વાપરી શકાય.
સાથે શું પીરસવું
એકાદશી, શ્રાવણ અને નવરાત્રિના ઉપવાસમાં આ સૌથી ભરોસાનો નાસ્તો છે. સાથે ફરાળી લીલી ચટણી (કોથમીર, શીંગદાણા અને કોપરાની) અને ઘણાં ઘરોમાં ફરાળી કઢી કે સાદું દહીં.
આ ભૂલો ટાળો
- પંદર મિનિટ રાખ્યા પછી ખીરું જોવું — સામાનો લોટ પાણી પી જાય છે અને ખીરું ઘટ્ટ થઈ જાય છે. જરૂર પડે તો બે-ત્રણ ચમચી પાણી ઉમેરી ફરી ફીણો.
- થાળીમાં તેલ-ઘી લગાવવાનું ભૂલવું નહીં. સામાના લોટનાં ઢોકળાં થાળીને બહુ ચોંટે છે અને ચોસલાં તૂટી જાય છે.
- વધુ વાર બાફવાં નહીં. પંદર મિનિટથી વધુ બાફતાં પાણી ઊડી જાય છે અને ઢોકળાં રબર જેવાં અને કોરાં થાય છે.
- ગરમ હોય ત્યારે ચોસલાં ન પાડવાં — દસ મિનિટ ઠરવા દો, પછી ધારદાર છરી ભીની કરીને કાપો.
વારંવાર પૂછાતા સવાલ
ફરાળી ઢોકળાં કઠણ કે ભારે કેમ થાય છે?
મોટેભાગે ખીરું વધુ ઘટ્ટ હોય છે. સામાનો લોટ બેસી રહેતાં ફૂલે છે, એટલે શરૂઆતમાં જે ખીરું બરાબર લાગતું હતું એ પંદર મિનિટ પછી જાડું થઈ જાય. બીજું કારણ ઈનો જૂનો હોવો અથવા ઢોકળિયાનું પાણી ઉકળતું ન હોવું.
રાજગરાના લોટનાં બની શકે?
બની શકે. રાજગરો પાણી વધુ પીએ છે, એટલે બે-ત્રણ ચમચી પાણી વધારે રાખો. ઢોકળાં સહેજ ઘાટા રંગનાં અને વધુ ભરાવદાર થશે, સ્વાદ પણ થોડો કડવો-મીઠો લાગશે.
ઉપવાસમાં ખીરું આગલી રાતે તૈયાર કરી શકાય?
લોટ, દહીં અને પાણીનું ખીરું ફ્રિજમાં રાતભર રાખી શકાય, પણ આદુ-મરચાં, મીઠું અને ઈનો સવારે બાફવાની ઘડીએ જ ઉમેરવાં. ઈનો પહેલેથી નાખ્યો હોય તો સવારે ઢોકળાં ફૂલશે નહીં.
