ફરાળી ઢોસાFarali Dosa
સામાના લોટ અને સાબુદાણાના ખીરામાંથી બનતા ફરાળી ઢોસા, અંદર બટાકાનું પૂરણ. ઉપવાસમાં કંઈક જુદું ખાવાનું મન થાય ત્યારે.
સામગ્રી
ખરીદી કે તૈયારી વખતે દરેક સામગ્રી પર ટેપ કરીને નિશાની કરી શકો છો.
- ½ કપ સામાનો લોટ, ½ કપ સાબુદાણા (પલાળેલા)
- ¼ કપ દહીં, પાણી જરૂર મુજબ
- સિંધવ મીઠું, 2 લીલાં મરચાં, આદુ
- પૂરણ: 3 બાફેલા બટાકા, જીરું, મરચાં, કોથમીર, મીઠું
- ઘી કે તેલ શેકવા માટે
બનાવવાની રીત
- સામાનો લોટ, પલાળેલા સાબુદાણા, દહીં, મરચાં અને આદુને વાટીને ઢોસા જેવું પાતળું ખીરું બનાવો. 20 મિનિટ રાખો.
- બટાકાના પૂરણ માટે ઘીમાં જીરું અને મરચાં સાંતળી, મસળેલા બટાકા, કોથમીર અને મીઠું ઉમેરી 3 મિનિટ પકાવો.
- ગરમ તવા પર ખીરું પાતળું પાથરો.
- કિનારે ઘી મૂકી, નીચેની બાજુ સોનેરી થાય ત્યાં સુધી શેકો.
- વચ્ચે પૂરણ મૂકી વાળો, અને દહીં કે શીંગદાણાની ચટણી સાથે પીરસો.
ટિપ્સ
- ખીરું પાતળું રાખવું, જાડું હોય તો ઢોસા ચોંટે છે.
- નૉન-સ્ટિક તવો વાપરવો, ફરાળી ખીરું વધુ ચોંટે છે.
સાચવવું અને ફરી ગરમ કરવું
ખીરું ફ્રિજમાં એક દિવસ રહે છે, પણ સામો પાણી શોષતો હોવાથી ઘટ્ટ થઈ જાય — વાપરતાં પહેલાં પાણી ઉમેરી પાછું પાતળું કરવું. ખીરાને આથો આપવાનો નથી, એટલે વધુ રાખવાથી ખાટું થાય છે. શેકેલા ઢોસા સંઘરાય નહીં, ગરમ જ ખાવા. બટાકાનું પૂરણ ફ્રિજમાં બે દિવસ રહે છે.
શું બદલી શકાય
- સામાનો લોટ ન મળે તો રાજગરાનો લોટ ચાલે, પણ ઢોસા ભારે અને ઓછા કરકરા થાય; અડધો સામો-અડધો રાજગરો સૌથી સારું સંતુલન છે.
- ઉપવાસમાં દહીં ન ખાતા હોય તો દહીંની જગ્યાએ પાણીમાં 1 ચમચી લીંબુનો રસ નાખો.
- સાબુદાણા પલાળવાનું ભૂલાઈ ગયું હોય તો 2-3 ચમચી સાબુદાણાનો લોટ સીધો ખીરામાં નાખી શકાય.
- બટાકાને બદલે બાફેલું કાચું કેળું કે શક્કરિયું વાપરો — પૂરણ થોડું મીઠું લાગશે પણ ઉપવાસમાં સારો બદલાવ છે.
સાથે શું પીરસવું
ઉપવાસના દિવસે — શ્રાવણ, એકાદશી, ચોથ, નવરાત્રી — બપોરે કે સાંજે ખવાય છે. સાથે મોળું કે સહેજ ગળ્યું દહીં અને શીંગદાણાની ચટણી. રોજ સાબુદાણાની ખીચડી ખાઈને કંટાળો આવે ત્યારે ઘરમાં આ બને છે.
આ ભૂલો ટાળો
- મીઠું ખીરામાં વહેલું ન નાખવું. સિંધવ નાખ્યા પછી ખીરું ઝડપથી ઘટ્ટ થાય છે, એટલે પાથરવાના થોડા સમય પહેલાં જ નાખો.
- સાબુદાણા પલાળેલું પાણી બરાબર નિતારી લો. ચીકણું પાણી રહી જાય તો ખીરું લપસણું થાય અને તવા પર ચોંટે છે.
- તવો બહુ તપાવવો નહીં. ફરાળી ખીરું વધારે ગરમ તવા પર તરત ચોંટી જાય છે — મધ્યમ તાપ રાખો અને દર ઢોસા પહેલાં તવો કાપેલા બટાકાથી લૂછી લો.
- નીચેની બાજુ પૂરી કરકરી થયા પહેલાં વાળવો નહીં, નહીંતર વચ્ચેથી તૂટી જાય છે.
વારંવાર પૂછાતા સવાલ
સાબુદાણા વગર ફરાળી ઢોસા બની શકે?
બની શકે, પણ કરકરાપણું ઓછું આવશે. એકલા સામાના લોટનું ખીરું નરમ ઢોસા આપે છે. સાબુદાણા ન હોય તો 2 ચમચી રાજગરાનો લોટ ઉમેરો અને ખીરાને વીસ મિનિટ રાખ્યા પછી જ વાપરો.
ઢોસા તવા પર ચોંટી જાય અને તૂટી જાય તો શું કરવું?
તાપ ઘટાડો, નૉન-સ્ટિક તવો વાપરો અને દરેક ઢોસા પહેલાં તવો લૂછી લો. ખીરું બહુ પાતળું હોય તો પણ તૂટે છે — એવું લાગે તો 1 ચમચી સામાનો લોટ ઉમેરો.
સામો અને રાજગરો એક જ છે?
નહીં. સામો (મોરૈયો) એક નાનું ધાન છે અને તેનો લોટ ભાતના લોટ જેવો વર્તે છે, જ્યારે રાજગરો રાજગરાના બીનો લોટ છે અને ભારે તથા ચીકણો હોય છે. બંને ઉપવાસમાં ચાલે, પણ ઢોસા માટે સામો વધુ યોગ્ય છે.
