ફરાળી હાંડવોFarali Handvo

સાચવવું અને ફરી ગરમ કરવું

ફરાળી હાંડવો ગરમ જ ખાવાનો. વધે તો ફ્રિજમાં ડબ્બામાં એક દિવસ રહે; ઠંડો થતાં સામાનો લોટ કડક થાય છે. ગરમ કરતી વખતે તવા પર થોડું ઘી મૂકી બંને બાજુ ધીમા તાપે શેકો — કિનારી ફરી કરકરી થશે. ખીરું બનાવીને લાંબો સમય ન રાખવું; દૂધી પાણી છોડે છે અને ખીરું પાતળું પડી જાય છે.

શું બદલી શકાય

• સામાનો લોટ ન હોય તો રાજગરાનો લોટ વાપરી શકાય, પણ એ પાણી વધુ ચૂસે છે એટલે દહીં થોડું વધારવું. કરકરાપણું સામા જેવું નહીં આવે.
• દૂધીની જગ્યાએ છીણેલું બટાકું કે છીણેલું સૂરણ ચાલે — બટાકું વાપરો તો છીણીને તરત ખીરામાં નાખવું, નહીંતર કાળું પડે.
• ઉપવાસમાં દહીં ન લેતા હોય તો દહીંને બદલે લીંબુનો રસ અને પાણી વાપરો; ખટાશ મળશે પણ હાંડવો થોડો ઓછો પોચો થશે.
• ઈનો ન હોય તો ખાવાનો સોડા ઉપવાસમાં ઘણાં ઘરમાં ચાલતો નથી; એવા કિસ્સામાં ખીરું વીસને બદલે ચાળીસ મિનિટ રાખો અને દહીં ખાટું વાપરો.

સાથે શું પીરસવું

ઉપવાસના દિવસે — એકાદશી, શ્રાવણ, નવરાત્રિ — બપોરે કે સાંજે ખાવા માટે. સાથે મોળું દહીં, ફરાળી લીલી ચટણી અને ખજૂર. ઉપવાસમાં એક જ વખત જમનારા માટે આ પેટ ભરે એવી વાનગી ગણાય છે.

આ ભૂલો ટાળો

• ખીરું બહુ પાતળું ન કરવું. રેડતાં ધીમે પડે એવું ઘટ્ટ હોવું જોઈએ; પાતળું ખીરું વચ્ચેથી ચીકણું રહી જાય છે અને ઉથલાવતાં તૂટે છે.
• ઈનો નાખ્યા પછી ખીરું રાખી મૂકવું નહીં — એક વાર હલાવી તરત પેનમાં રેડી દેવું, નહીંતર ફુલાવો નીકળી જાય છે.
• ઉથલાવવાની ઉતાવળ ન કરો. નીચેની બાજુ બરાબર બંધાય અને કિનારી છૂટી પડે ત્યાં સુધી રાહ જુઓ — પંદર મિનિટ પહેલાં ઉથલાવશો તો તૂટશે.
• સિંધવ મીઠું સામાન્ય મીઠા જેટલું ખારું લાગતું નથી, એટલે ખીરું ચાખીને મીઠું નક્કી કરવું — પકાવ્યા પછી સુધારી શકાતું નથી.

વારંવાર પૂછાતા સવાલ