ઈડલીIdli
ચોખા અને અડદની દાળના આથાવાળા ખીરામાંથી બનતી નરમ, વરાળે પકાવેલી ઈડલી — તેલ વગરની અને પચવામાં સૌથી હળવી વાનગીઓમાંની એક.
સામગ્રી
ખરીદી કે તૈયારી વખતે દરેક સામગ્રી પર ટેપ કરીને નિશાની કરી શકો છો.
- 2 કપ ઈડલી ચોખા
- ½ કપ અડદની દાળ
- ½ ચમચી મેથીના દાણા
- મીઠું
- તેલ, થાળી લગાવવા માટે
બનાવવાની રીત
- ચોખાને અને દાળ-મેથીને અલગ અલગ 5 કલાક પલાળો.
- દાળને બારીક અને ફીણવાળી વાટો, ચોખાને થોડા દાણાદાર રાખો. બંને ભેગા કરી હાથથી ભેળવો.
- મીઠું નાખી ઢાંકીને ગરમ જગ્યાએ 8-10 કલાક આથો આવવા દો. ખીરું ફૂલવું જોઈએ.
- ઈડલીના સાંચામાં તેલ લગાવી ખીરું રેડો.
- 10-12 મિનિટ વરાળે બાફો. છરી ચોખ્ખી નીકળે એટલે તૈયાર.
- 5 મિનિટ રહેવા દઈ કાઢો, સંભાર અને નાળિયેરની ચટણી સાથે પીરસો.
ટિપ્સ
- હાથથી ભેળવવાથી આથો સારો આવે છે.
- ઠંડીમાં ખીરું બંધ ઓવનમાં લાઈટ ચાલુ રાખીને મૂકો.
સાચવવું અને ફરી ગરમ કરવું
ઈડલી બનાવ્યા પછી બે-ત્રણ કલાકમાં ખાવી સારી. વધે તો ફ્રિજમાં હવાચુસ્ત ડબ્બામાં બે દિવસ રહે, પણ કડક થાય છે — ફરી ત્રણ-ચાર મિનિટ વરાળે ગરમ કરતાં પોચી થઈ જશે. આથો આવેલું ખીરું ફ્રિજમાં ત્રણ-ચાર દિવસ ચાલે; રોજ જેટલું જોઈએ એટલું કાઢી ઓરડાના તાપમાને અડધો કલાક રાખીને વાપરો. વાસી ઈડલીના ટુકડા કરી વઘારીને પણ ખાઈ શકાય.
શું બદલી શકાય
- ઈડલીના ચોખા ન હોય તો સામાન્ય જાડા ચોખા ચાલે, પણ ઈડલી થોડી ભારે થશે. ½ કપ પોંઆ પલાળીને દાળ સાથે વાટવાથી પોચાપણું વધે છે.
- મેથી વગર પણ ઈડલી થાય, પણ મેથી આથો ઝડપી કરે છે અને સુગંધ આપે છે — ન હોય તો ખીરાને બે કલાક વધુ રાખો.
- જાતે વાટવાનું ન હોય તો 2 કપ ઈડલી રવો અને ½ કપ અડદની દાળનું વાટેલું ખીરું વાપરી શકાય; રીત અને આથાનો સમય એ જ.
- ઈડલીનો સાંચો ન હોય તો નાની સ્ટીલની વાટકીઓને તેલ લગાવી કૂકરમાં (વિસલ વગર) વરાળે બાફી શકાય.
સાથે શું પીરસવું
દક્ષિણ ભારતમાં સવારનો મુખ્ય નાસ્તો. સંભાર, નાળિયેરની ચટણી અને મોળા ભોજન તરીકે મિલગાઈ પોડી સાથે ઘી નાખીને. ગુજરાતી ઘરોમાં સવારના નાસ્તામાં કે હળવી રાતની રસોઈ તરીકે સામાન્ય બની ગઈ છે, અને બીમારીમાં પચવામાં હળવી ગણાય છે.
આ ભૂલો ટાળો
- દાળને વાટતી વખતે ઠંડું પાણી જ વાપરવું અને થોડું થોડું ઉમેરવું. ગરમ પાણીથી મિક્સર ગરમ થાય છે અને દાળ ફીણવાળી થતી નથી.
- આથો આવ્યા પછી ખીરું જોરથી ન હલાવવું. ફક્ત ચમચેથી હળવે ઉપર-નીચે કરવું, નહીંતર આથાની હવા નીકળી જાય અને ઈડલી સપાટ થાય.
- સાંચામાં ખીરું છેક ઉપર સુધી ન ભરવું — ત્રણ ચતુર્થાંશ પૂરતું છે, કારણ બાફતી વખતે ખીરું ફૂલે છે.
- મીઠું વાટતી વખતે નહીં, આથો આવતાં પહેલાં ઉમેરવું અને મધ્યમ માત્રામાં. વધુ મીઠું આથાને ધીમો પાડે છે.
વારંવાર પૂછાતા સવાલ
ઠંડીમાં ખીરાને આથો નથી આવતો, શું કરવું?
ખીરાને ગરમ જગ્યાએ રાખો — બંધ ઓવનમાં લાઈટ ચાલુ રાખીને, કે કૂકરમાં હૂંફાળું પાણી મૂકી તેના પર વાસણ. વાસણને કપડું વીંટાળવું પણ મદદ કરે. દસને બદલે ચૌદ-સોળ કલાક લાગે તો નવાઈ નહીં.
ઈડલી સપાટ અને કડક કેમ થાય છે?
મુખ્ય કારણ ખીરામાં આથો પૂરો ન આવ્યો હોવો, અથવા આથો આવ્યા પછી ખીરું જોરથી હલાવવું. બીજું કારણ ખીરું બહુ પાતળું હોવું — ઈડલીનું ખીરું ઢોસાના ખીરા કરતાં ઘટ્ટ હોવું જોઈએ.
એક જ ખીરાથી ઈડલી અને ઢોસા બંને થાય?
થાય, પણ આ પ્રમાણ ઈડલી માટેનું છે. ઢોસા માટે એ જ ખીરામાં પાણી ઉમેરીને પાતળું કરવું પડે. કરકરા ઢોસા જોઈતા હોય તો ચોખાનું પ્રમાણ વધારે — 3 કપ ચોખા સામે ½ કપ દાળ — રાખવું પડે.





