ખીચુંKhichu
ચોખાના લોટને પાણીમાં બાફીને બનતું નરમ ખીચું — ઉપર તેલ અને મરચું નાખીને ગરમ ખવાય. પાપડનો લોટ પણ આ જ રીતે બને છે.
સામગ્રી
ખરીદી કે તૈયારી વખતે દરેક સામગ્રી પર ટેપ કરીને નિશાની કરી શકો છો.
- 1 કપ ચોખાનો લોટ
- 2½ કપ પાણી
- 1 ચમચી જીરું, ચપટી હિંગ
- 2 લીલાં મરચાં, ઝીણાં સમારેલાં
- ½ ચમચી પાપડખાર (ઐચ્છિક)
- મીઠું
- ઉપર: તેલ અને લાલ મરચું
બનાવવાની રીત
- પાણીમાં જીરું, હિંગ, મરચાં, મીઠું અને પાપડખાર નાખી ઉકાળો.
- તાપ ધીમો કરી, ચોખાનો લોટ એકસાથે ઉમેરી ઝડપથી હલાવો.
- ઢાંકીને ધીમા તાપે 5 મિનિટ પકાવો.
- લાકડાના ચમચાથી બરાબર મસળો, જ્યાં સુધી ગઠ્ઠા ન રહે.
- ગરમ ખીચું થાળીમાં કાઢી, ઉપર તેલ અને લાલ મરચું નાખી તરત ખાઓ.
ટિપ્સ
- ખીચું ગરમ હોય ત્યારે જ સારું લાગે છે, ઠંડું પડે તો કઠણ થાય.
- પાપડખાર ન હોય તો પણ ચાલે, થોડું જુદું લાગશે.
સાચવવું અને ફરી ગરમ કરવું
ખીચું રાખવાની વાનગી નથી. થાળીમાં કાઢ્યા પછી વીસ મિનિટમાં ઠંડું પડીને રબર જેવું કઠણ થઈ જાય છે. ખાતાં સુધી વાસણ ઢાંકીને ગરમ પાણીની તપેલી પર મૂકી રાખો. વધે તો ફ્રિજમાં એક દિવસ રહે; ફરી ખાતાં પહેલાં ચાળણીમાં મૂકી ચાર-પાંચ મિનિટ વરાળે ગરમ કરવું, માઈક્રોવેવમાં નહીં — એમાં કિનારી સૂકાઈને કડક થાય છે.
શું બદલી શકાય
- ચોખાના લોટને બદલે બાજરીનો લોટ વાપરો તો બાજરીનું ખીચું થાય — એ ઘેરું, ભારે અને શિયાળામાં ખાવા જેવું બને છે. પાણી થોડું વધુ જોઈશે અને મસળવામાં વધુ જોર પડશે.
- પાપડખાર ન હોય તો વાંધો નથી. ચપટી ખાવાનો સોડા થોડું પોચાપણું આપે છે, પણ પાપડખારની લપસણી મુલાયમતા અને એની લાક્ષણિક સોડમ એનાથી આવતી નથી.
- લીલાં મરચાંને બદલે અડધી ચમચી લાલ મરચું પાણીમાં જ નાખી શકાય. તીખાશ એકસરખી આખા ખીચામાં ફેલાશે, પણ લીલાં મરચાંનો તાજો સ્વાદ નહીં મળે.
- ઉપર નાખવાનું તેલ સીંગતેલ હોય તો સૌથી સારું. ઘી પણ ચાલે, પણ ઘી સાથે ખીચું વધુ ભારે લાગે છે. તેલમાં ચપટી લાલ મરચું ભેળવી પછી રેડવું.
સાથે શું પીરસવું
ચોમાસામાં અને શિયાળામાં સાંજે બનતી વાનગી. ગરમ ખીચું થાળીમાં કાઢી, વચ્ચે ખાડો પાડી તેલ અને લાલ મરચું નાખીને આંગળીથી જ ખવાય છે. બાજુમાં છાશ કે પાપડ. પાપડ બનાવવાની મોસમમાં એ જ ખીરામાંથી ખીચું ખાવાની રીત જૂની છે.
આ ભૂલો ટાળો
- પાણી પૂરેપૂરું ઉકળે એ પહેલાં લોટ ન નાખવો. ગરમ પણ નહીં ઉકળતા પાણીમાં લોટ નાખતાં જ ગઠ્ઠા બંધાઈ જાય છે, અને પછી એ ગઠ્ઠા મસળ્યે પણ જતા નથી.
- ઠંડું પડવા દઈને મસળવું નહીં. ગરમ હોય ત્યારે જ લાકડાના ચમચાથી દબાવી દબાવીને મસળવું — ઠંડું ખીચું મસળવું લગભગ અશક્ય છે.
- પાણીનું માપ આંખે ન કરવું. એક કપ લોટ સામે અઢી કપ પાણી — ઓછું પડે તો ખીચું કોરું અને તરડાયેલું થાય, વધુ પડે તો લચકો થઈ જાય.
- ઢાંકીને પકાવતી વખતે તાપ તેજ ન રાખવો. તળિયે ચોંટીને દાઝી જાય છે અને દાઝેલી વાસ આખા ખીચામાં ઊતરી જાય છે.
વારંવાર પૂછાતા સવાલ
ખીચામાં ગઠ્ઠા રહી જાય છે, શું કરવું?
લોટ ઉકળતા પાણીમાં એકસાથે નાખીને તરત ઝડપથી હલાવવું — ધીમે ધીમે નાખવાથી ગઠ્ઠા થાય છે. ગઠ્ઠા રહી ગયા હોય તો ઢાંકીને પાંચ મિનિટ વરાળે મૂકો, પછી લાકડાના ચમચાના પાછલા ભાગથી વાસણની દીવાલ પર દબાવી મસળો.
પાપડખાર શું છે અને એ જરૂરી છે?
પાપડખાર એટલે પાપડ બનાવવામાં વપરાતો ક્ષાર. એ ખીચાને લપસણું, પોચું અને સહેજ અલગ સ્વાદવાળું બનાવે છે. જરૂરી નથી — વગર પણ ખીચું સરસ થાય છે, ફક્ત થોડું જુદું લાગે. નાખો તો અડધી ચમચીથી વધુ નહીં, વધુ પડતાં સ્વાદ ખારો-કડવો થાય છે.
ખીચું ઠંડું પડીને કઠણ થઈ ગયું હોય તો?
ટુકડા કરી ચાળણીમાં મૂકી ચાર-પાંચ મિનિટ વરાળે મૂકો, પોચું થઈ જશે. બીજી રીત: ટુકડાને તવા પર થોડું તેલ મૂકી બંને બાજુ શેકી લો — કરકરું થઈ જાય છે અને ચા સાથે ખાવા જેવું બને છે.
