મિસળ પાંઉMisal Pav
ફણગાવેલા મઠ કે મગના તીખા રસામાં ફરસાણ, ડુંગળી અને લીંબુ, સાથે પાંવ. મહારાષ્ટ્રથી આવેલું, પણ સુરત-વડોદરામાં પણ એટલું જ ઘરનું થઈ ગયું છે.
સામગ્રી
ખરીદી કે તૈયારી વખતે દરેક સામગ્રી પર ટેપ કરીને નિશાની કરી શકો છો.
- 2 કપ ફણગાવેલા મઠ કે મગ
- 1 ડુંગળી, 2 ટામેટાં, 1 ચમચી આદુ-લસણ
- 2 ચમચી મિસળ કે ગોડા મસાલો, 1 ચમચી લાલ મરચું
- ¼ કપ સૂકું કોપરું, શેકેલું
- તેલ, રાઈ, હિંગ, હળદર, મીઠું
- પીરસવા: ફરસાણ કે સેવ, ડુંગળી, કોથમીર, લીંબુ, પાંવ
બનાવવાની રીત
- ફણગાવેલા કઠોળને મીઠું નાખી 3-4 સીટી સુધી બાફો.
- શેકેલા કોપરા, ડુંગળીનો અડધો ભાગ અને મસાલા વાટીને પેસ્ટ બનાવો.
- તેલમાં રાઈ, હિંગ અને બાકીની ડુંગળી સાંતળી, ટામેટાં અને આદુ-લસણ ઉમેરી પકાવો.
- વાટેલી પેસ્ટ ઉમેરી તેલ છૂટું પડે ત્યાં સુધી સાંતળો.
- બાફેલા કઠોળ અને 3 કપ પાણી ઉમેરી 15 મિનિટ ઉકાળો — ઉપર તરતું લાલ તેલ મિસળની ઓળખ છે.
- બાઉલમાં કાઢી, ઉપર ફરસાણ, ડુંગળી, કોથમીર અને લીંબુ નાખી પાંવ સાથે પીરસો.
ટિપ્સ
- રસો પાતળો રાખવો — ઘટ્ટ મિસળ મજા નથી આપતું.
- તીખાશ ફરસાણ અને દહીંથી સંતુલિત થાય છે.
સાચવવું અને ફરી ગરમ કરવું
રસો ફ્રિજમાં ત્રણ દિવસ રહે છે અને બીજા દિવસે મસાલો વધુ બેસેલો લાગે. ઠરતાં ઘટ્ટ થાય એટલે ગરમ કરતી વખતે ગરમ પાણી ઉમેરી બરાબર ઉકાળો. ફરસાણ, ડુંગળી અને લીંબુ હંમેશાં પીરસતી વખતે જ નાખવાં — ભેગાં કરીને રાખેલું મિસળ બીજા દિવસે ખાવા જેવું રહેતું નથી. રસો ફ્રીઝરમાં એક મહિનો રહે છે.
શું બદલી શકાય
- મિસળ કે ગોડા મસાલો ન હોય તો કાંદા-લસણ મસાલો વાપરો, અથવા ધાણાજીરું, ચપટી તજ-લવિંગ અને ગરમ મસાલો ભેગાં કરીને કામ ચલાવો. સ્વાદ અસલી મિસળ જેવો નહીં આવે પણ નજીક પહોંચશે.
- મઠ ન મળે તો ફણગાવેલા મગ કે ચણા ચાલે. ચણા વાપરો તો રાતભર પલાળીને પાંચ-છ સીટી આપવી પડશે.
- સૂકું કોપરું ન હોય તો તાજું છીણેલું કોપરું વાપરો, પણ પહેલાં તવા પર સૂકું શેકવું — તાજા કોપરાનું પાણી મસાલાને ઝાંખો કરે છે.
- જાડી સેવ અથવા ફરસાણ ન હોય તો ચવાણું કે બારીક સેવ ચાલે; ઉપરનું કરકરાપણું મિસળનો અડધો સ્વાદ છે, એટલે કંઈક કરકરું તો જોઈએ.
સાથે શું પીરસવું
મહારાષ્ટ્રની આ વાનગી સવારના નાસ્તામાં કે બપોરે પાંવ સાથે ખાવામાં આવે છે. બાજુમાં દહીં કે છાશ અને લીંબુ મૂકાય, કારણ તીખાશ ઘણી હોય. ગુજરાતમાં સુરત-વડોદરામાં ઘણી જગ્યાએ મળે છે અને તીખું ખાવાના શોખીનોની પસંદ છે.
આ ભૂલો ટાળો
- વાટેલી પેસ્ટને અધકચરી સાંતળવી નહીં. તેલ છૂટું પડે ત્યાં સુધી સાંતળો, નહીંતર કોપરું અને મસાલો કાચા લાગે અને રસો ઉપરથી કડવો લાગશે.
- કઠોળ વધુ ન બાફવું. દાણા આખા રહેવા જોઈએ; ગળી ગયેલા દાણા રસાને ઘટ્ટ અને ચીકણો કરે છે.
- મીઠું ઉમેરતી વખતે યાદ રાખો કે ઉપર ફરસાણ પડવાનું છે, જે પોતે ખારું હોય છે — રસો થોડો ઓછા મીઠાનો રાખવો.
- પાંવ સૂકા ન પીરસવા. તવા પર થોડું માખણ મૂકી બંને બાજુ ગરમ કરો; ગરમ પાંવ રસો ચૂસે છે અને એ જ ખાવાની રીત છે.
વારંવાર પૂછાતા સવાલ
ઉપર તરતું લાલ તેલ કેવી રીતે આવે?
કાશ્મીરી મરચું કે મિસળ મસાલો તેલમાં બરાબર સાંતળવાથી રંગ તેલમાં ઉતરે છે અને ઉકળતી વખતે ઉપર તરી આવે. તેલ કંજૂસાઈથી વાપરશો તો એ પડ નહીં મળે. ઘણા લોકો છેલ્લે ઉપર એક ચમચી ગરમ તેલમાં મરચું નાખીને રેડે છે.
મિસળ, ઉસળ અને સેવ ઉસળમાં ફેર શું?
ઉસળ એ કઠોળનું રસાવાળું શાક છે. મિસળ એમાં ફરસાણ, ડુંગળી અને દહીં નાખીને બનતી આખી વાનગી છે અને મસાલો વધુ તીખો હોય છે. સેવ ઉસળ ગુજરાતી રીત છે, જેમાં સૂકા સફેદ વટાણા અને ગોળ વપરાય છે.
તીખાશ ઓછી કરવી હોય તો?
લાલ મરચું ઘટાડો અને કાશ્મીરી મરચું વધારો — રંગ એ જ રહેશે, તીખાશ ઘટશે. પીરસતી વખતે બે ચમચી દહીં નાખવાથી પણ તીખાશ તરત બેસે છે.
