ટામેટા રસમTomato Rasam
આંબલી, ટામેટાં અને મરીનું પાતળું, તીખું-ખાટું રસમ — શરદી થઈ હોય કે હળવું જમવું હોય ત્યારે સૌથી સારું.
સામગ્રી
ખરીદી કે તૈયારી વખતે દરેક સામગ્રી પર ટેપ કરીને નિશાની કરી શકો છો.
- 2 ટામેટાં
- 2 ચમચી આંબલીનો રસ
- ¼ કપ રાંધેલી તુવેરની દાળ
- રસમ પાવડર 1 ચમચી (અથવા ખાંડેલા મરી-જીરું)
- લસણની 3 કળી, હળદર, ગોળ થોડો
- વઘાર: ઘી, રાઈ, જીરું, હિંગ, લીમડો, સૂકું મરચું
- કોથમીર, મીઠું
બનાવવાની રીત
- ટામેટાંને હાથથી મસળી, આંબલીનો રસ, હળદર, મીઠું અને 2 કપ પાણી સાથે ઉકાળો.
- રસમ પાવડર અને ખાંડેલું લસણ ઉમેરી 10 મિનિટ ધીમા તાપે ઉકળવા દો.
- ફીણેલી દાળ અને થોડો ગોળ ઉમેરી, ફીણ આવે ત્યાં સુધી ગરમ કરો — ઉકાળવું નહીં.
- ઘીમાં રાઈ, જીરું, હિંગ, લીમડો અને મરચાંનો વઘાર કરી ઉપર રેડો.
- કોથમીર નાખી ભાત સાથે કે કપમાં પીવા માટે પીરસો.
ટિપ્સ
- રસમને ઊકળવા દેવું નહીં — ફીણ આવે એટલે ઉતારી લેવું.
- તાજું ખાંડેલું મરી-જીરું વાપરશો તો સ્વાદ ઘણો સારો આવશે.
સાચવવું અને ફરી ગરમ કરવું
રસમ ફ્રિજમાં બે દિવસ રહે છે અને બીજા દિવસે સ્વાદ વધુ ઊંડો લાગે છે. બહાર ઉનાળામાં ચાર કલાકથી વધુ ન રાખવું — આંબલી અને ટામેટાંવાળું હોવા છતાં દાળ હોય એટલે ખાટું પડે છે. ફરી ગરમ કરતી વખતે ખાલી ફીણ આવે ત્યાં સુધી — ઉકાળશો તો તાજી સુગંધ ઊડી જાય છે અને સ્વાદ સપાટ થઈ જાય છે. જરૂર પડે તો થોડું ગરમ પાણી ઉમેરવું.
શું બદલી શકાય
- રસમ પાવડર ન હોય તો એક ચમચી આખાં મરી અને એક ચમચી જીરું ખાંડણીમાં બરછટ ખાંડી, એમાં અડધી ચમચી ધાણાજીરું ભેળવી દો — ઘણાં દક્ષિણ ભારતીય ઘરોમાં મરી-જીરાનું રસમ એ જ રીતે બને છે.
- આંબલીને બદલે બે ચમચી લીંબુનો રસ વાપરી શકાય, પણ તાપ બંધ કર્યા પછી જ ઉમેરવો. ખટાશ વધુ તીવ્ર અને ઓછી ઊંડી લાગશે.
- તુવેરની દાળ ન હોય તો મસૂર કે મગની દાળ ચાલે. દાળ સાવ ન હોય તો પણ રસમ બને છે — ખાલી પાતળું અને વધુ પીવા જેવું થશે.
- ઘી ન વાપરવું હોય તો વઘાર તેલમાં કરવો, પણ કોપરેલ તેલ વાપરશો તો સ્વાદ વધુ દક્ષિણ ભારતીય લાગશે.
સાથે શું પીરસવું
ભાત પર રેડીને, પહેલા કોળિયે — દક્ષિણ ભારતમાં સંભાર પછી અને દહીં-ભાત પહેલાં રસમનો ક્રમ આવે છે. કપમાં ભરીને સૂપની જેમ પણ પીવાય. શરદી કે તાવ પછી ભૂખ ન લાગતી હોય ત્યારે ગરમ રસમ ઘણાં ઘરમાં પહેલી પસંદ હોય છે.
આ ભૂલો ટાળો
- આંબલીનું પાણી કાચું ન રહેવા દેવું. ટામેટાં સાથે ઓછામાં ઓછું આઠ-દસ મિનિટ ઉકાળવું જ પડે, નહીંતર આંબલીની કાચી ખટાશ ગળામાં અટકે છે.
- રસમ પાવડર શરૂઆતમાં ન નાખવો. એ ઉકળતા રસમમાં ઉમેરાય તો સુગંધ ઊડી જાય છે — આંબલીનું પાણી ઉકળી ગયા પછી ઉમેરવો.
- દાળ વધારે ન નાખવી. પા કપ પૂરતી છે; વધુ દાળ નાખશો તો એ સંભાર થઈ જશે, રસમ નહીં. રસમ પાતળું જ હોવું જોઈએ.
- લસણ બારીક ન વાટવું. ખાંડણીમાં છૂંદેલું લસણ જ રસમને એની ખુશબો આપે છે; પેસ્ટ નાખશો તો સ્વાદ ભારે અને એકસરખો થઈ જશે.
વારંવાર પૂછાતા સવાલ
રસમ અને સંભારમાં ફેર શું?
સંભારમાં દાળ વધારે હોય છે, શાકભાજી નાખવામાં આવે છે અને એ ઘટ્ટ હોય છે. રસમમાં દાળ નામ માત્ર હોય છે, શાકભાજી નથી હોતી, અને એ પાતળું તથા મરી-આંબલીની તીવ્રતાવાળું હોય છે — ભાત પર રેડવા કે પીવા માટે.
રસમ ફીણવાળું કેમ થવું જોઈએ?
ઉકળવાની તૈયારીમાં દાળ અને ટામેટાંના કણ ઉપર આવીને ફીણ બનાવે છે — એ સંકેત છે કે રસમ તૈયાર છે અને હવે તાપ બંધ કરવાનો છે. એ પછી ઉકાળો તો મરીની સુગંધ અને આંબલીની તાજગી બંને જતી રહે છે.
રસમ ખૂબ ખાટું થઈ ગયું હોય તો?
અડધી ચમચી ગોળ અને પા કપ ગરમ પાણી ઉમેરી બે મિનિટ ગરમ કરો. એથી ખટાશ ઘણી બેસી જાય છે. બીજો ઉપાય બે ચમચી રાંધેલી દાળ વધારે ઉમેરવી — એ ખટાશ શોષી લે છે.
