રસાવાળા બટાકાRasawala Bataka
પાતળા રસામાં બાફેલા બટાકા — ડુંગળી-લસણ વગર બનતું આ શાક પૂરી, રોટલી કે ભાખરી, બધા સાથે ચાલે છે. તહેવારમાં અને પ્રવાસમાં ખાસ બને છે.
સામગ્રી
ખરીદી કે તૈયારી વખતે દરેક સામગ્રી પર ટેપ કરીને નિશાની કરી શકો છો.
- 4 બાફેલા બટાકા, હાથથી તોડેલા
- 2 ચમચી તેલ, રાઈ, જીરું, હિંગ, લીમડો
- 1 ચમચી આદુ-મરચાંની પેસ્ટ
- 1 ટામેટું (ઐચ્છિક)
- હળદર, ધાણાજીરું, 1 ચમચી ગોળ, મીઠું
- લીંબુ અને કોથમીર
બનાવવાની રીત
- તેલમાં રાઈ, જીરું, હિંગ અને લીમડાનો વઘાર કરી આદુ-મરચાં ઉમેરો.
- હળદર અને ધાણાજીરું નાખી, ટામેટું હોય તો ઉમેરી 2 મિનિટ પકાવો.
- તોડેલા બટાકા ઉમેરી હળવા હાથે ભેળવો.
- 2 કપ પાણી, ગોળ અને મીઠું ઉમેરી 10 મિનિટ ઉકાળો — રસો પાતળો રહેવો જોઈએ.
- લીંબુ અને કોથમીર નાખી ગરમ પૂરી સાથે પીરસો.
ટિપ્સ
- બટાકા હાથથી તોડવાથી રસો વધુ ચોંટે છે.
- એક-બે બટાકાના ટુકડા મસળી નાખવાથી રસો કુદરતી રીતે ઘટ્ટ થાય છે.
સાચવવું અને ફરી ગરમ કરવું
બહાર પાંચ-છ કલાક અને ફ્રિજમાં બે દિવસ રહે છે. બેસી ગયા પછી બટાકા રસો પી જાય છે અને શાક ઘટ્ટ થઈ જાય છે, એટલે ગરમ કરતી વખતે પા કપ ગરમ પાણી ઉમેરી બરાબર ઉકાળવું. ફ્રિજમાં રહેલા બટાકા થોડા દાણેદાર લાગે છે — એ બદલાવ ટાળી શકાતો નથી, પણ ઉકાળ્યા પછી ઘણો ઓછો જણાય છે.
શું બદલી શકાય
- ટામેટું ન હોય તો અડધી ચમચી આંબલીનો રસ કે ચપટી આમચૂર નાખો, પણ તાપ બંધ કરતાં પહેલાં જ ઉમેરવું.
- રસાને ઘટ્ટ કરવા બટાકા મસળવા ન હોય તો એક ચમચી ચણાનો લોટ બે ચમચી પાણીમાં ઓગાળી ઉમેરો, પછી પાંચ મિનિટ ઉકાળવું જેથી લોટનો કાચો સ્વાદ જતો રહે.
- ગોળને બદલે ખાંડ ચાલે, પણ અડધી જ — ગોળ રસાને ઘેરો રંગ આપે છે જે ખાંડથી નથી આવતો.
- લીમડો ન મળે તો છોડી દેવો અને હિંગ થોડી વધારે નાખવી. બીજું કંઈ નાખવાની જરૂર નથી.
સાથે શું પીરસવું
ગરમ પૂરી સાથે આ ગુજરાતી ઘરનું રવિવારની સવારનું અને મુસાફરીનું ભોજન છે. થેપલા, ભાખરી કે પરોઠા સાથે પણ બેસે છે. બાજુમાં ગળ્યું અથાણું, પાપડ અને દહીં. ઠંડું થયા પછી સ્વાદ બેસે છે, એટલે ટિફિનમાં લઈ જવા સરસ.
આ ભૂલો ટાળો
- બટાકા વધુ બાફવા નહીં. છરી સહેજ અટકે એટલા બાફવા — સાવ ઓગળી જાય એવા બટાકા રસામાં ઓગળીને લોચો કરી નાખે છે.
- બટાકા છાલ સાથે બાફવા અને હૂંફાળા હોય ત્યારે છોલવા. છોલીને બાફેલા બટાકા પાણી પી જાય છે અને પછી રસાનો સ્વાદ ખેંચતા નથી.
- વઘાર પછી હળદર અને ધાણાજીરું નાખી તરત પાણી રેડવું નહીં. મસાલાને તેલમાં અડધી મિનિટ પાકવા દેવા, નહીં તો કાચો સ્વાદ રસામાં રહી જાય છે.
- બધું પાણી એક સાથે ઠંડું રેડવું નહીં. ગરમ પાણી થોડું થોડું ઉમેરવું — ઠંડું પાણી મસાલા બેસાડી દે છે અને રસો સપાટ લાગે છે.
વારંવાર પૂછાતા સવાલ
રસો પાતળો જ રહે, બંધાતો નથી તો શું કરવું?
બે બટાકાના ટુકડા ચમચાથી મસળી રસામાં ભેળવી પાંચ મિનિટ ઉકાળો — સ્ટાર્ચ છૂટીને રસો કુદરતી રીતે બંધાય છે. ઝડપી ઉપાય જોઈએ તો એક ચમચી ચણાનો લોટ પાણીમાં ઓગાળી ઉમેરવો, પણ પછી કાચો સ્વાદ જવા દેવા પૂરતું ઉકાળવું.
બાફેલાને બદલે કાચા બટાકા વાપરી શકાય?
હા, પણ એ અલગ શાક બને છે. કાચા બટાકાના ટુકડા વઘારમાં સાંતળી, પાણી નાખી ઢાંકીને પંદર મિનિટ પકાવવા. રસો વધુ ઘટ્ટ અને ચીકણો આવે છે, અને બટાકા હાથથી તોડેલા બટાકા જેવી ખરબચડી સપાટી ધરાવતા નથી એટલે રસો એમને એટલો ચોંટતો નથી.
શાક સપાટ લાગે તો શું ખૂટે છે?
સામાન્ય રીતે ત્રણમાંથી એક: મીઠું ઓછું, ખટાશ ઓછી કે હિંગ ઓછી. પહેલાં મીઠું સરખું કરવું, પછી લીંબુ નિચોવવું. એ પછી પણ અધૂરું લાગે તો ચપટી હિંગ અને અડધી ચમચી ગોળ ઉમેરવાથી સ્વાદ ભરાઈ જાય છે.
