સાબુદાણાની ખીરSabudana Kheer
દૂધમાં સાબુદાણા ધીમા તાપે પકાવીને બનતી ખીર, એલચી અને કેસર સાથે. ઉપવાસના દિવસે રાત્રે હળવું અને મીઠું.
સામગ્રી
ખરીદી કે તૈયારી વખતે દરેક સામગ્રી પર ટેપ કરીને નિશાની કરી શકો છો.
- ½ કપ સાબુદાણા, 1 કલાક પલાળેલા
- 1 લિટર દૂધ
- ½ કપ ખાંડ
- ½ ચમચી એલચી પાવડર, ચપટી કેસર
- કાજુ, બદામ, કિસમિસ
બનાવવાની રીત
- દૂધને ઉકાળી, તાપ ધીમો કરો.
- નિતારેલા સાબુદાણા ઉમેરી, વચ્ચે વચ્ચે હલાવતાં 15-20 મિનિટ પકાવો, જ્યાં સુધી દાણા પારદર્શક ન થાય.
- ખાંડ ઉમેરી 5 મિનિટ વધુ ઉકાળો.
- કેસર, એલચી અને સૂકો મેવો ઉમેરો.
- ગરમ કે ઠંડી, બંને રીતે પીરસી શકાય.
ટિપ્સ
- તળિયે ચોંટે નહીં એ માટે વચ્ચે વચ્ચે હલાવતા રહેવું.
- ઠંડી થતાં ખીર ઘટ્ટ થાય છે, એટલે થોડી પાતળી રાખવી.
સાચવવું અને ફરી ગરમ કરવું
ફ્રિજમાં ઢાંકીને બે દિવસ રહે. ઠંડી પડતાં સાબુદાણા દૂધ ખેંચીને ખીર સાવ ઘટ્ટ, લગભગ હલવા જેવી કરી નાખે છે — એ સ્વાભાવિક છે. પીરસતાં પહેલાં અડધો કપ ગરમ દૂધ ઉમેરી હલાવી લેવું, મૂળ જેવી થઈ જશે. ગરમ કરતી વખતે ધીમા તાપે અને સતત હલાવતા રહેવું, નહીંતર તળિયે ચોંટે છે. બહાર મૂકવી નહીં, દૂધની વાનગી છે.
શું બદલી શકાય
- ખાંડને બદલે ગોળ વાપરવો હોય તો ગેસ બંધ કરીને, ખીર સહેજ ઠંડી પડે પછી ઉમેરવો — ગરમ દૂધમાં ગોળ નાખતાં દૂધ ફાટી જાય છે.
- કેસર ન હોય તો છોડી દેવું, રંગ માટે કંઈ નાખવાની જરૂર નથી. એલચી એકલી પણ પૂરતી સુગંધ આપે છે.
- આખું દૂધ ન હોય તો અડધા લિટર દૂધમાં પા કપ દૂધનો પાવડર ઓગાળીને ઉમેરો. ખીર ભરાવદાર લાગશે.
- કિસમિસને બદલે ખજૂરના ઝીણા ટુકડા નાખી શકાય, પણ એ છેલ્લે નાખવા — લાંબું પકવતાં ખજૂર ઓગળીને ખીરનો રંગ ભૂરો કરી નાખે છે.
સાથે શું પીરસવું
ઉપવાસના દિવસે, ખાસ કરીને એકાદશી અને જન્માષ્ટમીમાં. બાકી ઉનાળામાં ઠંડી કરીને જમ્યા પછી પીરસવામાં આવે છે, અને શિયાળામાં ગરમ. ઘણા ઘરમાં નવા વર્ષે કે કોઈ સારા દિવસે મોં મીઠું કરવા માટે નાની વાટકી ભરીને આપવામાં આવે છે.
આ ભૂલો ટાળો
- પલાળેલા સાબુદાણાનું પાણી ન નિતારીને સીધા દૂધમાં નાખવા નહીં. એ પાણીમાં સ્ટાર્ચ છૂટો પડ્યો હોય છે, જે ખીરને ચીકણી અને લચકાવાળી કરે છે.
- સાબુદાણા ઊકળતા દૂધમાં નાખવા નહીં. તાપ પહેલાં ધીમો કરવો — તેજ તાપે નાખેલા દાણા બહારથી ચીકણા થઈ એકબીજા સાથે ચોંટી ગઠ્ઠા બાંધી લે છે.
- ખાંડ સાબુદાણા પારદર્શક થાય એ પહેલાં ઉમેરવી નહીં. ખાંડવાળા દૂધમાં દાણા ચડવામાં ઘણો વધુ સમય લે છે અને વચ્ચેથી કાચા રહી જાય છે.
- દૂધ ઉકાળતી વખતે વાસણ પહેલાં પાણીથી ધોઈને કોરું ન કરવું — તળિયે બે ચમચી પાણી રાખીને દૂધ રેડવું. દૂધ તળિયે ચોંટતું નથી અને ખીરમાં બળેલી વાસ આવતી નથી.
વારંવાર પૂછાતા સવાલ
સાબુદાણા પારદર્શક થતા જ નથી, કારણ?
બે શક્યતા: પલાળવાનો સમય ઓછો રહ્યો હોય, અથવા ખાંડ વહેલી પડી ગઈ હોય. સાબુદાણા પૂરા એક કલાક પલાળવા — દાણો દબાવતાં વચ્ચે સફેદ બિંદુ ન રહેવું જોઈએ. અને ખાંડ દાણા ચડી ગયા પછી જ નાખવી.
ખીર તળિયે ચોંટી જાય છે, શું કરવું?
જાડા તળિયાનું વાસણ વાપરવું અને તાપ ધીમો રાખવો. સાબુદાણા નાખ્યા પછી દર બે-ત્રણ મિનિટે ચમચો તળિયે ઘસતા રહેવું, ઉપરથી ફક્ત હલાવવું નહીં. સ્ટાર્ચ છૂટો પડીને સીધો તળિયે બેસે છે.
ઉપવાસમાં આ ખાઈ શકાય?
હા, સાબુદાણાની ખીર ફરાળની પરંપરાગત વાનગી છે. દૂધ, સાબુદાણા, ખાંડ, એલચી અને સૂકો મેવો — બધું સામાન્ય રીતે ફરાળમાં ચાલે છે. ઘરના નિયમ મુજબ કિસમિસ કે કેસર બાબતે ફેર હોઈ શકે, એ પ્રમાણે નક્કી કરવું.
