સાબુદાણાની ખીચડીSabudana Khichdi
ઉપવાસના દિવસે સૌથી વધુ બનતી વાનગી — પલાળેલા સાબુદાણા, બટાકા અને શીંગદાણાનો ભૂકો. સાબુદાણા બરાબર પલાળવા એ જ આખી કળા છે.
સામગ્રી
ખરીદી કે તૈયારી વખતે દરેક સામગ્રી પર ટેપ કરીને નિશાની કરી શકો છો.
- 1 કપ સાબુદાણા
- ½ કપ શેકેલા શીંગદાણાનો બરછટ ભૂકો
- 2 બટાકા, નાના ટુકડામાં
- 2 લીલાં મરચાં, 1 ચમચી આદુ
- 2 ચમચી ઘી કે તેલ, જીરું
- સિંધવ મીઠું, 1 ચમચી ખાંડ
- લીંબુ, કોથમીર, કોપરું
બનાવવાની રીત
- સાબુદાણાને ધોઈ, માત્ર ડૂબે એટલું પાણી નાખી 4-5 કલાક (કે રાતભર) પલાળો. પછી નિતારી, છૂટા કરો — દબાવતાં દાણો ભૂકો થવો જોઈએ.
- તેમાં શીંગદાણાનો ભૂકો, મીઠું અને ખાંડ ભેળવી રાખો.
- ઘીમાં જીરું, મરચાં અને આદુ સાંતળી, બટાકા ઉમેરી ઢાંકીને નરમ થાય ત્યાં સુધી પકાવો.
- સાબુદાણા ઉમેરી ધીમા તાપે 4-5 મિનિટ હલાવો — પારદર્શક થાય એટલે તૈયાર.
- લીંબુ, કોથમીર અને કોપરું નાખી તરત પીરસો.
ટિપ્સ
- પાણી વધુ હોય તો સાબુદાણા ચોંટી જશે — ડૂબે એટલું જ પાણી.
- વધુ પકાવશો તો ગુંદર જેવા થઈ જાય છે.
સાચવવું અને ફરી ગરમ કરવું
બનાવીને તરત ખાવાની વાનગી છે. ફ્રિજમાં એક દિવસ રહે, પણ ઠંડી પડતાં દાણા કડક થઈને ગઠ્ઠો બની જાય છે. ગરમ કરતી વખતે તવા પર પાણીના બે-ત્રણ છાંટા નાખી, ઢાંકીને ધીમા તાપે પાંચ મિનિટ રાખો, અથવા વરાળે ગરમ કરો. ઉનાળામાં બહાર ત્રણ-ચાર કલાકથી વધુ ન રાખવી — ખાટી થઈ જાય છે.
શું બદલી શકાય
- શીંગદાણાની એલર્જી હોય તો શેકેલા બદામ કે કાજુનો બરછટ ભૂકો વાપરો; સ્વાદ ચાલશે પણ શીંગદાણા જે કરકરાપણું આપે છે એ નહીં મળે.
- બટાકાને બદલે કાચું કેળું વાપરી શકાય, ખાસ કરીને ઉપવાસમાં બટાકા ન ખાતા હોય ત્યારે.
- ઘી ન હોય તો તેલ ચાલે, પણ ઘીની સુગંધ જ આ ખીચડીનો અડધો સ્વાદ છે.
- ઉપવાસ ન હોય તો સિંધવને બદલે સાદું મીઠું અને વઘારમાં લીમડો અને ચપટી હિંગ પણ ઉમેરી શકાય.
સાથે શું પીરસવું
એકાદશી, શ્રાવણના સોમવાર અને નવરાત્રિના ઉપવાસમાં સવારના કે સાંજના ફરાળ તરીકે. સાથે એક વાટકી દહીં અને ફરાળી લીલી ચટણી. ઉપવાસ ન હોય તોય ઘણાં ઘરોમાં આ રવિવારની સવારનો નાસ્તો છે.
આ ભૂલો ટાળો
- પલાળેલા સાબુદાણામાં શીંગદાણાનો ભૂકો, મીઠું અને ખાંડ પહેલેથી ભેળવી રાખવાં. દરેક દાણા પર ભૂકો ચોંટે તો દાણા છૂટા રહે છે; છેલ્લે નાખવાથી એ ફાયદો મળતો નથી.
- કડાઈ ઢાંકીને ન પકવવી. વરાળ અંદર ભરાય તો સાબુદાણા ચીકણા અને એકબીજા સાથે ચોંટી જાય છે.
- ચપટા ચમચાથી દબાવીને હલાવવું નહીં — દાણા છૂંદાઈ જાય છે. પહોળા ચમચાથી નીચેથી ઊંચકીને ભેળવવું.
- સાવ બારીક 'નાયલોન' સાબુદાણા ન વાપરવા. એ પલાળતાં જ ઓગળી જાય છે અને ખીચડી લાપસી જેવી થઈ જાય છે.
વારંવાર પૂછાતા સવાલ
સાબુદાણા ચોંટી કેમ જાય છે?
પલાળતી વખતે પાણી વધારે પડ્યું હોય એ મુખ્ય કારણ. દાણા ડૂબે એટલું જ પાણી રાખવું, અને પલાળ્યા પછી ચારણીમાં પંદર-વીસ મિનિટ નીતરવા દેવું. બીજું કારણ ઢાંકીને પકવવું અને ત્રીજું વધુ પકવવું.
પલાળવાનું પૂરું થયું કે નહીં તે કેવી રીતે જાણવું?
એક દાણો બે નખ વચ્ચે દબાવો. વચ્ચે સફેદ કઠણ ટપકું ન રહે અને દાણો સહેલાઈથી ભૂકો થઈ જાય તો તૈયાર છે. કઠણ ટપકું રહે તો બે-ત્રણ ચમચી પાણી છાંટી વધુ એક કલાક રાખો.
સવારે પલાળીને રાતે બનાવી શકાય?
બનાવી શકાય. પલાળ્યા પછી નીતારીને ફ્રિજમાં ઢાંકીને રાખો, અને રાંધવાના અડધો કલાક પહેલાં બહાર કાઢો. ગરમીમાં બહાર આખો દિવસ રાખેલા સાબુદાણા ખાટી વાસ મારવા લાગે છે.
