સામાના ભાતSamo na Bhaat

સાચવવું અને ફરી ગરમ કરવું

સામાના ભાત ફ્રિજમાં બે દિવસ રહે છે, પણ ઠંડા થતાં દાણા કઠણ અને સૂકા થઈ જાય છે. ગરમ કરતી વખતે બે ચમચી પાણી છાંટી ઢાંકીને વરાળે ગરમ કરવું — તાવડીમાં સૂકું ગરમ કરશો તો દાણા તૂટી જશે. ફરાળી કઢી ફ્રિજમાં બે દિવસ; ગરમ કરતી વખતે ધીમા તાપે સતત હલાવવું, નહીંતર દહીં ફાટશે. કઢી ઠંડી થતાં ઘટ્ટ થાય એટલે પાણી ઉમેરવું.

શું બદલી શકાય

• રાજગરાના લોટને બદલે શિંગોડાનો લોટ કે બે ચમચી અરારોટ વાપરી શકાય. અરારોટ વાપરો તો કઢી વધુ પારદર્શક અને સહેજ લપસણી લાગશે.
• સામો ન મળે તો ઉપવાસમાં ભગર (વરઈ) કે રાજગરાના દાણા વાપરી શકાય. ઉપવાસ ન હોય તો સામાની જગ્યાએ દલિયા પણ એ જ રીતે બને છે.
• શીંગદાણાની એલર્જી હોય તો એની જગ્યાએ કાજુનો બરછટ ભૂકો કે તલ નાખો — ઘી વધારે નાખવું પડશે, કારણ શીંગદાણાની ચીકાશ ખૂટશે.
• દહીં ખાટું હોય તો કઢીમાં અડધી ચમચી ખાંડ કે ગોળ ઉમેરો; ઉપવાસમાં ગોળ ઘણાં ઘરમાં ચાલે છે.

સાથે શું પીરસવું

ઉપવાસના દિવસનું આખું ભોજન — સામાના ભાત, ફરાળી કઢી, બાજુમાં બટાકાની સૂકી ભાજી અને સિંધવ મીઠાવાળું દહીં. એકાદશી, જન્માષ્ટમી, નવરાત્રિ અને શ્રાવણના સોમવારે ગુજરાતી ઘરમાં આ સૌથી સામાન્ય ફરાળ છે.

આ ભૂલો ટાળો

• પાણીનું માપ આંખથી ન કરવું. સામો ભાત કરતાં વધુ પાણી પીએ છે — એક કપ સામા સામે અઢી કપ પાણી. ઓછું પાણી હોય તો દાણા વચ્ચેથી કાચા રહે છે.
• ઢાંકણ વારંવાર ખોલીને જોવું નહીં. વરાળ નીકળી જાય તો ઉપરના દાણા કોરા રહી જાય છે — બાર મિનિટ પહેલાં ઢાંકણ ખોલવું જ નહીં.
• ચડ્યા પછી તરત ચમચાથી હલાવવું નહીં. પાંચ મિનિટ ઢાંકેલું રહેવા દો, પછી કાંટાથી હળવેથી છૂટા કરો — ગરમ હલાવવાથી સામો ચીકણો લોચો થઈ જાય છે.
• કઢીમાં દહીં અને લોટ ઠંડા પાણીમાં જ ફીણવાં. ગરમ પાણીમાં લોટ નાખતાં ગઠ્ઠા બંધાઈ જાય છે અને પછી કોઈ રીતે છૂટતા નથી.

વારંવાર પૂછાતા સવાલ