શિંગોડાનો શીરોSingoda no Sheero
શિંગોડા કે રાજગરાના લોટને ઘીમાં શેકીને બનતો શીરો — ઉપવાસના દિવસે મીઠાઈની જગ્યા લે છે અને પેટ પણ ભરે છે.
સામગ્રી
ખરીદી કે તૈયારી વખતે દરેક સામગ્રી પર ટેપ કરીને નિશાની કરી શકો છો.
- 1 કપ શિંગોડાનો કે રાજગરાનો લોટ
- ½ કપ ઘી
- ¾ કપ ખાંડ
- 2½ કપ દૂધ કે પાણી
- ½ ચમચી એલચી પાવડર
- કાજુ, બદામ, કિસમિસ
બનાવવાની રીત
- ઘીમાં સૂકો મેવો સોનેરી કરી કાઢી લો.
- એ જ ઘીમાં લોટ નાખી ધીમા તાપે 8-10 મિનિટ સતત હલાવતાં શેકો, જ્યાં સુધી સુગંધ ન આવે.
- અલગથી દૂધ અને ખાંડ ગરમ કરો.
- શેકેલા લોટમાં ગરમ દૂધ ધીમે ધીમે રેડો — છાંટા ઊડે છે — અને સતત હલાવો.
- ઘટ્ટ થાય અને ઘી છૂટું પડે ત્યાં સુધી 4-5 મિનિટ પકાવો.
- એલચી અને મેવો ઉમેરી ગરમ પીરસો.
ટિપ્સ
- આ લોટ ઘઉંના લોટ કરતાં ઝડપથી બળે છે — તાપ ધીમો જ રાખવો.
- દૂધ ઠંડું હોય તો ગઠ્ઠા થાય છે.
સાચવવું અને ફરી ગરમ કરવું
શીરો બહાર છ-આઠ કલાક અને ફ્રિજમાં ત્રણ દિવસ રહે છે. ઠંડો થતાં ઘી જામી જાય છે અને શીરો કઠણ દડા જેવો થાય છે — એ સામાન્ય છે. ગરમ કરતી વખતે બે-ત્રણ ચમચી દૂધ કે ગરમ પાણી છાંટી ધીમા તાપે હલાવો, પહેલાંની નરમાશ પાછી આવી જશે. માઇક્રોવેવમાં 30 સેકન્ડ, પછી હલાવી ફરી 20 સેકન્ડ — એકસાથે લાંબો સમય ન કરવું.
શું બદલી શકાય
- શિંગોડાનો લોટ ન હોય તો રાજગરાનો લોટ એ જ માપે ચાલે. રાજગરો થોડો વધુ ભારે લાગે છે અને દૂધ થોડું વધારે પીએ છે — પા કપ વધારે તૈયાર રાખવું.
- દૂધને બદલે પાણી વાપરી શકાય, ખાસ કરીને ઉપવાસમાં દૂધ ન લેતા હો તો. પાણીવાળો શીરો હળવો લાગે છે પણ એમાં ઘી બે ચમચી વધારે જોઈશે.
- ખાંડની જગ્યાએ ગોળ વાપરો તો શીરાનો રંગ ઘાટો અને સ્વાદ વધુ ઊંડો આવે. ગોળ પહેલાં ગરમ પાણીમાં ઓગાળી, ગાળીને જ વાપરવો.
- એલચી ન હોય તો ચપટી જાયફળનો ભૂકો કે થોડું કેસર દૂધમાં પલાળીને ઉમેરો.
સાથે શું પીરસવું
ઉપવાસના દિવસે સવારે કે સાંજે ખાવાની મુખ્ય વાનગી. ફરાળમાં શીરો, બટાકાની સૂકી ભાજી અને દહીં સાથે આખું ભોજન થઈ જાય. ઘણાં ઘરમાં જન્માષ્ટમી અને એકાદશીએ ભગવાનને પહેલાં શીરાનો પ્રસાદ ધરાવાય છે.
આ ભૂલો ટાળો
- લોટ સહેજ પણ દાઝી જાય તો પછી ખાંડ, દૂધ કે મેવો — કંઈ નાખવાથી કડવાશ ઢંકાતી નથી. એટલે ઘડિયાળ પર ભરોસો ન કરતાં ચમચો સતત ફેરવતા રહેવું અને રંગ પર નજર રાખવી.
- દૂધ એકસાથે બધું ન રેડવું. ધીમી ધારે, હલાવતાં હલાવતાં — એકસાથે રેડશો તો લોટ ઉપર જામી જાય છે અને ગઠ્ઠા બંધાય છે.
- દૂધ રેડતી વખતે ચહેરો કડાઈ પર ન રાખવો. ગરમ લોટમાં ગરમ દૂધ પડતાં જોરદાર વરાળ અને છાંટા ઊડે છે — હાથ લાંબો રાખીને રેડવું.
- ખાંડ લોટ સાથે ન શેકવી. ખાંડ દૂધમાં ઓગાળીને જ ઉમેરવી; સૂકી ખાંડ શેકાતા લોટમાં નાખશો તો એ કારામેલ થઈને દાણા રહી જશે.
વારંવાર પૂછાતા સવાલ
શીરામાં ગઠ્ઠા થઈ ગયા હોય તો શું કરવું?
તાપ ધીમો કરી ચમચાના પાછલા ભાગથી ગઠ્ઠા દબાવી મસળો, અને જરૂર પડે તો બે ચમચી ગરમ દૂધ ઉમેરો. મોટા ગઠ્ઠા રહી જાય તો શીરો ગરમ હોય ત્યારે જ હેન્ડ બ્લેન્ડર એક-બે સેકન્ડ ફેરવી દેવું — લીસો થઈ જશે.
શીરામાં ઘી કેટલું નાખવું?
એક કપ લોટ સામે અડધો કપ ઘી પરંપરાગત માપ છે. ઘી ઘટાડી શકાય, પણ પા કપથી નીચે જશો તો લોટ બરાબર શેકાતો નથી અને શીરો કોરો તથા દાણેદાર લાગે છે. ઘી છૂટું પડે એ જ શીરો તૈયાર થયાની નિશાની છે.
શિંગોડાના લોટનો શીરો કડવો કેમ લાગે છે?
લોટ બળી ગયો હોય, અથવા લોટ જૂનો હોય. આ લોટ જલદી વાસ મારે છે — ખરીદતી વખતે તાજો લેવો અને ફ્રિજમાં હવાચુસ્ત ડબ્બામાં રાખવો. વાપરતાં પહેલાં સૂંઘી જોવું; ખાટી વાસ આવે તો વાપરવો નહીં.
