થાલીપીઠThalipeeth
અનેક લોટ, ડુંગળી અને મસાલા ભેગા કરીને હાથથી થપથપાવેલો જાડો રોટલો. દહીં અને માખણ સાથે — પેટ ભરે એવો અને પચવામાં સારો.
સામગ્રી
ખરીદી કે તૈયારી વખતે દરેક સામગ્રી પર ટેપ કરીને નિશાની કરી શકો છો.
- 1 કપ બાજરીનો લોટ, ½ કપ જુવારનો લોટ, ½ કપ ઘઉંનો લોટ, ¼ કપ ચણાનો લોટ
- 1 ડુંગળી, ઝીણી સમારેલી
- 2 લીલાં મરચાં, કોથમીર, 1 ચમચી આદુ
- 1 ચમચી ધાણાજીરું, ½ ચમચી હળદર, ચપટી અજમો, મીઠું
- તેલ કે ઘી શેકવા માટે
બનાવવાની રીત
- બધા લોટ, ડુંગળી, મરચાં, કોથમીર અને મસાલા ભેગા કરી, થોડું થોડું પાણી ઉમેરી નરમ લોટ બાંધો.
- ભીના હાથે લોટનો ગોળો સીધો તવા પર (કે પ્લાસ્ટિક પર) થપથપાવીને જાડો રોટલો બનાવો.
- વચ્ચે આંગળીથી એક કાણું પાડો અને તેમાં થોડું તેલ મૂકો.
- ઢાંકીને ધીમા તાપે 3-4 મિનિટ શેકો, પછી ઉથલાવીને બીજી બાજુ શેકો.
- દહીં, માખણ કે અથાણા સાથે ગરમ પીરસો.
ટિપ્સ
- થાલીપીઠ વણાતું નથી, થપથપાવવું પડે છે — ભીના હાથ રાખવા.
- વચ્ચેનું કાણું ગરમી અંદર પહોંચાડે છે, એટલે ભૂલવું નહીં.
સાચવવું અને ફરી ગરમ કરવું
ગરમ હોય ત્યારે જ સારું લાગે છે. કપડામાં વીંટીને ડબ્બામાં રાખો તો ચાર-પાંચ કલાક નરમ રહે. ફ્રિજમાં બે દિવસ રહે પણ બાજરી-જુવારના લોટનું બનેલું હોવાથી ઠંડું પડતાં કઠણ થાય છે. ફરી ગરમ કરતી વખતે તવા પર થોડું ઘી મૂકી બંને બાજુ શેકવું, માઈક્રોવેવમાં નહીં. બાંધેલો લોટ ફ્રિજમાં રાખવો નહીં — ડુંગળી પાણી છોડીને લોટ ઢીલો કરી નાખે છે.
શું બદલી શકાય
- જુવારનો લોટ ન હોય તો એની જગ્યાએ ઘઉંનો લોટ વધારી શકાય. ઘઉં વધારે હોય તો થાલીપીઠ થપથપાવવું સહેલું પડે છે, પણ કરકરાપણું ઓછું રહે છે.
- ચણાના લોટને બદલે બાફેલા ભાતનો લચકો બે ચમચી ઉમેરો. એ લોટને બાંધી રાખે છે અને થાલીપીઠ તૂટતું નથી.
- ડુંગળી ન ખાતા હોય તો છીણેલી કોબી, દૂધી કે બારીક સમારેલી મેથીની ભાજી નાખો. કોબી અને દૂધી પાણી છોડે છે, એટલે લોટ બાંધતી વખતે પાણી સાચવીને નાખવું.
- એક ચમચી દહીં લોટમાં ઉમેરશો તો થાલીપીઠ વધુ નરમ રહે છે અને ઠંડું પડ્યા પછી પણ એટલું કઠણ થતું નથી.
સાથે શું પીરસવું
સવારના નાસ્તામાં કે રાતના સાદા જમણ તરીકે. સાથે ઘટ્ટ દહીં, સફેદ માખણનો લોંદો, કે લસણની ચટણી. ઘણા ઘરમાં અથાણું અને કાંદો સાથે આપવામાં આવે છે. શિયાળામાં ખાસ બને છે, કારણ બાજરી અને જુવાર શિયાળાના લોટ ગણાય છે.
આ ભૂલો ટાળો
- લોટ કડક બાંધવો નહીં. નરમ, થોડો ચીકણો લોટ જ થપથપાવી શકાય છે — કડક લોટ થપથપાવતાં કિનારીએ ફાટે છે.
- થાલીપીઠ પાતળું ન કરવું. થોડું જાડું રાખવું; પાતળું થાલીપીઠ તવા પર ઉથલાવતી વખતે ભાંગી જાય છે અને સૂકું લાગે છે.
- તાપ વધારીને ઝડપ કરવી નહીં. ઢાંકીને ધીમા તાપે શેકવું જ પડે, નહીંતર બહારથી કાળું અને અંદરથી કાચું રહે છે — જાડું હોવાથી ગરમી અંદર પહોંચવા સમય લે છે.
- એકસાથે બધો લોટ બાંધી ન નાખવો. એક-બે થાલીપીઠનો લોટ બાંધી, શેકી, પછી બીજો બાંધવો — ઊભો રહેલો લોટ ડુંગળીનું પાણી ખેંચીને ઢીલો થઈ જાય છે.
વારંવાર પૂછાતા સવાલ
થાલીપીઠ થપથપાવતાં તૂટી જાય છે, શું કરવું?
લોટમાં બાંધણી ઓછી છે. બે ચમચી બાફેલા ભાતનો લચકો, એક ચમચી દહીં, કે ઘઉંનો લોટ થોડો વધારો. હાથ ભીના રાખવા અને પ્લાસ્ટિક કે કેળના પાન પર થપથપાવી, પછી ઊંધું વાળીને તવા પર મૂકવું — એમાં તૂટવાની શક્યતા ઘટે છે.
તવા પર સીધું થપથપાવવું સારું કે અલગ?
સીધું તવા પર થપથપાવવું પરંપરાગત રીત છે અને એમાં થાલીપીઠ તૂટતું નથી, પણ તવો ગરમ હોવાથી હાથ દાઝવાનો ભય રહે છે. પહેલી વાર કરતા હોય તો પ્લાસ્ટિકની શીટ પર થપથપાવી તવા પર ઉથલાવવું સહેલું અને સલામત પડે.
ભાખરી અને થાલીપીઠમાં ફરક શું?
ભાખરી મોટે ભાગે એક જ લોટની, વણેલી અને સાદી હોય છે. થાલીપીઠમાં ઘણા લોટ ભેગા થાય છે અને એમાં ડુંગળી, મરચાં, કોથમીર તથા મસાલા લોટમાં જ બાંધવામાં આવે છે, એટલે એ એકલું ખાઈ શકાય એવી વાનગી બને છે.
