ઉત્તપમUttapam
ઢોસા કરતાં જાડું અને ઉપર શાકભાજી પાથરેલું ઉત્તપમ — ઘરમાં ઢોસાનું ખીરું હોય ત્યારે સૌથી ઝડપી નાસ્તો. બાળકોને પણ ભાવે છે.
સામગ્રી
ખરીદી કે તૈયારી વખતે દરેક સામગ્રી પર ટેપ કરીને નિશાની કરી શકો છો.
- 2 કપ ઢોસાનું આથાવાળું ખીરું
- 1 ડુંગળી, 1 ટામેટું, 1 કેપ્સિકમ — ઝીણાં સમારેલાં
- 2 લીલાં મરચાં, કોથમીર
- ½ ચમચી મરી કે લાલ મરચું
- મીઠું
- તેલ કે ઘી શેકવા માટે
બનાવવાની રીત
- ખીરું ઢોસા કરતાં થોડું ઘટ્ટ રાખો; પાતળું હોય તો થોડો રવો ઉમેરો.
- તવો ગરમ કરી, થોડું તેલ લગાવી, ખીરાની જાડી ગોળ પૂરી પાથરો — ફેલાવવું નહીં.
- ઉપર સમારેલાં શાકભાજી, મરચાં અને કોથમીર ભભરાવી ચમચાથી હળવેથી દબાવો.
- કિનારે તેલ મૂકી, ઢાંકીને ધીમા તાપે 3-4 મિનિટ શેકો.
- ઉથલાવીને બીજી બાજુ 2 મિનિટ શેકો અને સંભાર-ચટણી સાથે ગરમ પીરસો.
ટિપ્સ
- ઢાંકીને શેકવાથી ઉપરનાં શાકભાજી બરાબર ચડે છે.
- ખીરું સહેજ ખાટું હોય તો ઉત્તપમ વધુ પોચું થાય છે.
સાચવવું અને ફરી ગરમ કરવું
શેકેલાં ઉત્તપમ ગરમ જ સારાં; એક કલાકમાં પોચાં પડી જાય છે. ટિફિનમાં ભરવાં હોય તો સુતરાઉ રૂમાલમાં વીંટવાં, હવાચુસ્ત ડબ્બામાં નહીં. ખીરું ફ્રિજમાં ત્રણ-ચાર દિવસ રહે છે અને દરરોજ વધુ ખાટું થાય — બહુ ખાટું થાય તો ચપટી ખાવાનો સોડા નાખી દેવો. વધેલું ઉત્તપમ તવા પર ફરી શેકવું, માઇક્રોવેવમાં નહીં.
શું બદલી શકાય
- ઢોસાનું ખીરું ન હોય તો ઇડલીનું ખીરું થોડું પાતળું કરીને વાપરો — ઉત્તપમ વધુ પોચું થશે.
- આથો આવેલું ખીરું જ ન હોય તો તાત્કાલિક રવાનું ખીરું બનાવો: એક કપ રવો, અડધો કપ દહીં, પાણી — વીસ મિનિટ રાખી, ચપટી ઈનો નાખી તરત શેકવું.
- ડુંગળી-ટામેટાંને બદલે છીણેલું ગાજર, બીટ, કોબી કે બાફેલા મકાઈના દાણા નાખી શકાય. ઉપર મોલગાપોડી ભભરાવવાથી સ્વાદ સાવ બદલાઈ જાય છે.
- સંભાર બનાવવાનો સમય ન હોય તો નાળિયેરની ચટણી અથવા ખાલી દહીં અને અથાણું સાથે પણ ઉત્તપમ પૂરું ભોજન લાગે છે.
સાથે શું પીરસવું
સવારના નાસ્તામાં સંભાર અને નાળિયેરની ચટણીથી, પણ ઘણાં ઘરમાં રાતના હળવા ભોજન તરીકે પણ બને છે. ઢોસાનું ખીરું વધે ત્યારે ત્રીજા-ચોથા દિવસે ખાટું થઈ ગયેલું ખીરું ઉત્તપમમાં જ વપરાય છે — ખટાશ એમાં ઊલટી સારી લાગે છે.
આ ભૂલો ટાળો
- ખીરાને ઢોસાની જેમ ફેલાવવું નહીં. ચમચાથી રેડીને જાડું ગોળ રહેવા દેવું, નહીંતર ઉપરનાં શાકભાજી ચડે એ પહેલાં નીચેથી બળી જશે.
- તવો બહુ તપેલો ન હોવો જોઈએ. ખીરું રેડતાં જ કિનારી સંકોચાય તો તવો વધારે ગરમ છે — થોડું પાણી છાંટી, લૂછી, પછી રેડવું.
- વહેલું ઉથલાવવું નહીં. કિનારી છૂટી પડે અને ઉપરનું ખીરું બંધાય પછી જ ફેરવવું, નહીંતર શાકભાજી તવા પર રહી જાય છે.
- આખા ખીરાના વાસણમાં મીઠું અને સમારેલાં શાકભાજી ભેળવવાં નહીં. એથી શાકભાજી પાણી છોડે અને બાકીનું ખીરું બગડે — શાકભાજી દરેક ઉત્તપમ પર જ ભભરાવવાં.
વારંવાર પૂછાતા સવાલ
ઇડલીના ખીરાથી ઉત્તપમ બની શકે?
હા, અને સારાં બને છે. ઇડલીનું ખીરું જાડું હોય છે એટલે બે-ત્રણ ચમચી પાણી ઉમેરી થોડું પાતળું કરવું. ઉત્તપમ ઢોસાના ખીરાવાળા કરતાં વધુ પોચું અને જાડું થશે.
ઉત્તપમ તવા પર ચીપકી જાય તો?
તવો બરાબર ઘડાયેલો નથી કે પૂરતો ગરમ નથી. લોખંડનો તવો ગરમ કરી, અડધી ડુંગળી કાપીને તેલમાં બોળી તવા પર ઘસો — એ જૂની રીત સૌથી સારી કામ કરે છે. નોનસ્ટિક તવા પર આ તકલીફ થતી નથી.
શિયાળામાં ખીરામાં આથો ન આવે તો?
વાસણ ઓવનમાં લાઇટ ચાલુ રાખીને મૂકો, કે ધાબળામાં વીંટી ગરમ જગ્યાએ રાખો. ખીરામાં ચપટી મેથીના દાણા વાટીને નાખવાથી આથો જલદી આવે છે. આઠ કલાકને બદલે બાર-ચૌદ કલાક લાગે એ શિયાળામાં સામાન્ય છે.
