વાલનું શાકVal nu Shaak
પલાળેલા વાલનું મીઠું-ખાટું રસાવાળું શાક — ગુજરાતી થાળીનું જૂનું અને પ્રિય કઠોળ. રોટલી કે ભાખરી સાથે.
સામગ્રી
ખરીદી કે તૈયારી વખતે દરેક સામગ્રી પર ટેપ કરીને નિશાની કરી શકો છો.
- 1 કપ વાલ, રાતભર પલાળેલા
- 2 ચમચી તેલ, રાઈ, જીરું, હિંગ, લીમડો
- 1 ચમચી આદુ-મરચાંની પેસ્ટ
- 1 ટામેટું
- હળદર, ધાણાજીરું, 1 ચમચી ગોળ, આંબલીનો રસ, મીઠું
- કોથમીર
બનાવવાની રીત
- પલાળેલા વાલને મીઠું નાખી 4-5 સીટી સુધી નરમ થાય ત્યાં સુધી બાફો.
- તેલમાં રાઈ, જીરું, હિંગ અને લીમડાનો વઘાર કરી આદુ-મરચાં ઉમેરો.
- ટામેટું અને સૂકા મસાલા નાખી 3 મિનિટ પકાવો.
- બાફેલા વાલ, ગોળ, આંબલી અને જરૂર પ્રમાણે પાણી ઉમેરી 10-12 મિનિટ ઉકાળો.
- કોથમીર નાખી રોટલી કે ભાખરી સાથે પીરસો.
ટિપ્સ
- વાલની છાલ કડવી લાગે તો પલાળ્યા પછી કાઢી શકાય.
- ગોળ અને આંબલીનું સંતુલન જ ગુજરાતી સ્વાદ આપે છે.
સાચવવું અને ફરી ગરમ કરવું
ફ્રિજમાં ત્રણ દિવસ રહે છે અને ગોળ-આંબલીનો સ્વાદ બીજા દિવસે વધુ બેસેલો લાગે છે. વાલ રસો શોષતા રહે છે એટલે ગરમ કરતી વખતે પા કપ ગરમ પાણી નાખી ઉકાળો. ઉનાળામાં બહાર પાંચ-છ કલાકથી વધુ રાખવું નહીં — કઠોળનો રસો ઝટ ખાટો થઈ જાય છે. ડીપ ફ્રીઝરમાં મહિનો રહે છે.
શું બદલી શકાય
- મોસમમાં સૂકા વાલને બદલે લીલી વાલોર કે તુવેરના લીલવા વાપરો — પલાળવાની જરૂર નથી અને પંદર મિનિટમાં ચડી જાય છે. રસો થોડો વધુ મીઠો લાગશે.
- વાલ ન હોય તો ચોળા કે કાબુલી ચણા ચાલે. રાજમા ન વાપરવા — એ આ પાતળા ખટમીઠા રસા માટે ભારે પડે છે અને સ્વાદ દબાવી દે છે.
- આંબલીનો રસ ન હોય તો બે કોકમ કે ચપટી આમચૂર નાખો. કોકમ રસાને ઘેરો રંગ પણ આપે છે. લીંબુ વાપરવું હોય તો ગેસ બંધ કર્યા પછી જ.
- ગોળને બદલે ખાંડ ચાલે, પણ રંગ ઝાંખો રહેશે. ગોળ રસાને ઘેરો રંગ અને ઊંડી મીઠાશ આપે છે, જે આ શાકની ઓળખ છે.
સાથે શું પીરસવું
રોજના જમણમાં રોટલી, ભાખરી કે ભાત સાથે. શિયાળામાં તાજા વાલ મળે ત્યારે આ શાક વધુ બને છે. બાજુમાં છાશ અને થોડો ગોળ, અને થાળીમાં સાથે સૂકું શાક — રસાવાળું અને સૂકું બે શાક સાથે મૂકવાની રીત છે.
આ ભૂલો ટાળો
- વાલ નરમ થયા પહેલાં આંબલી કે ગોળ ન નાખવાં. ખટાશમાં કઠોળની છાલ કઠણ થઈ જાય છે અને પછી કેટલું પણ ઉકાળો વાલ નરમ પડતા નથી.
- પલાળેલું પાણી રસામાં ન વાપરવું. એ ફેંકી દેવું અને તાજા પાણીમાં બાફવું — પલાળેલું પાણી રસાને ભારે બનાવે છે અને છાલની કડવાશ એમાં ઊતરેલી હોય છે.
- કૂકરમાં જરૂર કરતાં વધુ સીટી ન કરવી. ચારથી પાંચ પૂરતી છે; વધુ કરતાં વાલ ફાટીને ઓગળી જાય છે અને શાક દાળ જેવું થઈ જાય છે.
- રસો સાવ પાતળો રહેવા ન દેવો. છેલ્લે ખુલ્લા વાસણમાં ઉકાળીને એટલો ઘટ્ટ કરવો કે એ વાલને વળગે — પાણી જેવો રસો રોટલી સાથે ખાવામાં ફિક્કો લાગે છે.
વારંવાર પૂછાતા સવાલ
વાલ કેટલા સમય પલાળવા?
આઠથી દસ કલાક, એટલે રાતભર. ઉતાવળ હોય તો ઉકળતા પાણીમાં ચારથી પાંચ કલાક પલાળવા, પણ બાફવામાં વધુ સમય લાગશે. પલાળ્યા પછી દાણો આંગળીથી દબાવતાં સહેજ દબાવો જોઈએ — કઠણ લાગે તો હજી પલળવા દેવા.
વાલ કડવા લાગે છે, કારણ શું?
કડવાશ મોટે ભાગે છાલમાં હોય છે. પલાળ્યા પછી છાલ ઢીલી પડે છે, હાથથી મસળીને કાઢી શકાય — ઘણાં ઘરમાં એમ જ કરે છે. પલાળેલું પાણી પણ ફેંકી દેવું. વાલ બહુ જૂના હોય તો કડવાશ જતી નથી, એ નવા લેવા પડે.
વાલ ફણગાવીને વાપરી શકાય?
હા. આઠ કલાક પલાળી, પાણી નિતારી, કપડામાં બાંધી બારથી ચૌદ કલાક રાખવા — નાના ફણગા ફૂટે એટલે તૈયાર. ફણગાવેલા વાલ બાફવામાં ઓછો સમય લે છે, બેથી ત્રણ સીટી પૂરતી છે, અને શાક હલકું લાગે છે.
